<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0496"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 496 金刚经直说</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 496 金刚经直说</title> <author>淸 迹删鹫述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">496</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经直说</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，<persName>佛</persName>教电脑资讯库功德会提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04467"> <charName>CBETA CHARACTER CB04467</charName> <mapping cb:dec="987507" type="PUA">U+F1173</mapping> <mapping type="unicode">U+2AADF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>怵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[惏-木]</value></charProp></char> <char xml:id="CB10437"> <charName>CBETA CHARACTER CB10437</charName> <mapping cb:dec="993477" type="PUA">U+F28C5</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>啄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[口*豕]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15106"> <charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName> <mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:32"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0566a" n="0566a"/> <lb ed="X" n="0566a01"/> <lb ed="X" n="0566a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 496-A 金刚直说序</cb:mulu><head>No. 496-A <lb ed="X" n="0566a03"/><lb ed="R040" n="0128a01"/> 金刚直说序</head> <lb ed="X" n="0566a04"/> <lb ed="X" n="0566a05"/><lb ed="R040" n="0128a02"/><byline cb:type="author">东樵山人迹删鹫著</byline> <lb ed="X" n="0566a06"/><lb ed="R040" n="0128a03"/><p xml:id="pX25p0566a0601">迈迈时运。凛凛其秋。大林落木。危绿飘丹。老景履霜。 <lb ed="X" n="0566a07"/><lb ed="R040" n="0128a04"/><g ref="#CB04467">怵</g>然兴慨。掩室避风。哀如充耳。俄而商飙逸响。众窍 <lb ed="X" n="0566a08"/><lb ed="R040" n="0128a05"/>怒号。恍然有得。于前闻。三世诸<persName>佛</persName>。是传语人。触类旁 <lb ed="X" n="0566a09"/><lb ed="R040" n="0128a06"/>通。传会其说。天何言哉。无故于太虚空中。发为天籁 <lb ed="X" n="0566a10"/><lb ed="R040" n="0128a07"/>人籁地籁之声。<persName>佛</persName>何言哉。无故于大般若中。演作<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0566a11"/><lb ed="R040" n="0128a08"/>说法说僧说之教。皆传语也。我<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>。为一大事因 <lb ed="X" n="0566a12"/><lb ed="R040" n="0128a09"/>缘。出现于世。直指人心。见性成<persName>佛</persName>。信口说出。三乘十 <lb ed="X" n="0566a13"/><lb ed="R040" n="0128a10"/>二分教。五千四十八卷。一大藏经。无法可说。是犹天 <lb ed="X" n="0566a14"/><lb ed="R040" n="0128a11"/>籁之传语也。奈诸菩萨。地有高下。悟有浅深。乘示方 <lb ed="X" n="0566a15"/><lb ed="R040" n="0128a12"/>便。护念付嘱。大乘小乘。随機接引。必如其量满其愿 <lb ed="X" n="0566a16"/><lb ed="R040" n="0128a13"/>而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a1601" n="0566a1601"/><anchor xml:id="beg0566a1601" n="0566a1601"/>已<anchor xml:id="end0566a1601"/>。虽云直指。早<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a1602" n="0566a1602"/><anchor xml:id="beg0566a1602" n="0566a1602"/>已<anchor xml:id="end0566a1602"/>曲矣。是犹地籁众窍之传语 <lb ed="X" n="0566a17"/><lb ed="R040" n="0128a14"/>也。<persName>佛</persName>灭度後。義解者流。人各一师。师各一说。藏通别 <lb ed="X" n="0566a18"/><lb ed="R040" n="0128a15"/>圆。判为四教。分门立户。合喙争鸣。是犹人籁比竹之 <lb ed="X" n="0566a19"/><lb ed="R040" n="0128a16"/>传语也。自有比竹以来。天籁不可复闻矣。此金刚真 <lb ed="X" n="0566a20"/><lb ed="R040" n="0128a17"/>经。<persName>佛</persName>与空生。于般若场中。啐喙同时。金针妙协。正言 <lb ed="X" n="0566a21"/><lb ed="R040" n="0128a18"/>之。复反言之。翻覆不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2101" n="0566a2101"/><anchor xml:id="beg0566a2101" n="0566a2101"/>已<anchor xml:id="end0566a2101"/>。不为异同。一言之。复再言之。 <lb ed="X" n="0566a22"/><lb ed="R040" n="0128b01"/>絮叨不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2201" n="0566a2201"/><anchor xml:id="beg0566a2201" n="0566a2201"/>已<anchor xml:id="end0566a2201"/>。不为繁琐。唯之。不之。是之。即之。建扫不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2202" n="0566a2202"/><anchor xml:id="beg0566a2202" n="0566a2202"/>已<anchor xml:id="end0566a2202"/>。 <lb ed="X" n="0566a23"/><lb ed="R040" n="0128b02"/>不为支離。或抑或扬。或印或破。酬唱不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2301" n="0566a2301"/><anchor xml:id="beg0566a2301" n="0566a2301"/>已<anchor xml:id="end0566a2301"/>。不为漫衍。 <lb ed="X" n="0566a24"/><lb ed="R040" n="0128b03"/>无非因乎。众生根器之有勝劣。诸菩萨造就之有顿 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0566b" n="0566b"/> <lb ed="X" n="0566b01"/><lb ed="R040" n="0128b04"/>渐。而施之教。直指曲成。随缘善诱。是犹天籁之吹万 <lb ed="X" n="0566b02"/><lb ed="R040" n="0128b05"/>不同。合于地籁之众窍。使其自<anchor xml:id="nkr_note_add_0566b0201" n="0566b0201"/><anchor xml:id="beg0566b0201" n="0566b0201"/>己<anchor xml:id="end0566b0201"/>。咸其自取。三世诸 <lb ed="X" n="0566b03"/><lb ed="R040" n="0128b06"/><persName>佛</persName>。所以称为传语人者。以此之故。老病无聊。目诵心 <lb ed="X" n="0566b04"/><lb ed="R040" n="0128b07"/>唯。于是乎有得。爰依经文。约略大義。著为直说。以示 <lb ed="X" n="0566b05"/><lb ed="R040" n="0128b08"/>吾徒。非敢雷同于比竹也。不直则道不见。我且直之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0566b06"/> <lb ed="X" n="0566b07"/> <lb ed="X" n="0566b08"/> <lb ed="X" n="0566b09"/><lb ed="R040" n="0128b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">凡例六则</cb:mulu><head>凡例六则</head> <lb ed="X" n="0566b10"/><lb ed="R040" n="0128b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0566b1001">按经名金刚。表<persName>佛</persName>性也。金刚乃众宝之王。至坚至利。 <lb ed="X" n="0566b11"/><lb ed="R040" n="0128b12"/>世界壞时。七宝俱壞。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0566001" n="0566001"/>性金刚宝伏藏秘密。不可破 <lb ed="X" n="0566b12"/><lb ed="R040" n="0128b13"/>壞。此经乃法宝之王。<persName>佛</persName>性寓焉。器界壞时。经与<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0566b13"/><lb ed="R040" n="0128b14"/>性。常在法藏之中。亦坚固不可破壞也。註经者。无 <lb ed="X" n="0566b14"/><lb ed="R040" n="0128b15"/>识<persName>佛</persName>性。许谈<persName>佛</persName>法。阅经者。自性<persName>佛</persName>性。非一非二。不 <lb ed="X" n="0566b15"/><lb ed="R040" n="0128b16"/>可徒作文字领会。始与金刚指趣。少分相应云尔。</item> <lb ed="X" n="0566b16"/><lb ed="R040" n="0128b17"/><item xml:id="itemX25p0566b1601">按此经。古本分作三十二分。各标题目。最初作俑于 <lb ed="X" n="0566b17"/><lb ed="R040" n="0128b18"/>梁昭明太子。现受苦报。後来註疏。未及删去。分数 <lb ed="X" n="0566b18"/><lb ed="R040" n="0129a01"/>割裂。经旨断续。文理互相乖违。血脉全无贯串。非 <lb ed="X" n="0566b19"/><lb ed="R040" n="0129a02"/><persName>佛</persName>意也。今註不敢效尤。删改前谬。合一经为一章。 <lb ed="X" n="0566b20"/><lb ed="R040" n="0129a03"/>务令问答照应。機解融通。间于承接阖闢处。略为 <lb ed="X" n="0566b21"/><lb ed="R040" n="0129a04"/>节段。庶令操觚者。便于註脚。阅经者。易于寓目耳。</item> <lb ed="X" n="0566b22"/><lb ed="R040" n="0129a05"/><item xml:id="itemX25p0566b2201">按此经。旧本分作上下二卷。照前分数割截。十四分 <lb ed="X" n="0566b23"/><lb ed="R040" n="0129a06"/>以前为上卷。十五分後为下卷。藏本因之。袭于前 <lb ed="X" n="0566b24"/><lb ed="R040" n="0129a07"/>文。便于编帙。习焉不察耳。愚意倘须分卷。当从经 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0566c" n="0566c"/> <lb ed="X" n="0566c01"/><lb ed="R040" n="0129a08"/>首起。至果报亦不可思议止为一卷。自须菩提再 <lb ed="X" n="0566c02"/><lb ed="R040" n="0129a09"/>请住心降心起。至末为二卷。于義甚当。盖经中立 <lb ed="X" n="0566c03"/><lb ed="R040" n="0129a10"/>教。前为未悟菩萨而说。後为<anchor xml:id="nkr_note_add_0566c0301" n="0566c0301"/><anchor xml:id="beg0566c0301" n="0566c0301"/>已<anchor xml:id="end0566c0301"/>悟菩萨而说。前浅 <lb ed="X" n="0566c04"/><lb ed="R040" n="0129a11"/>後深。无妨经脉也。缺文以待知者。</item> <lb ed="X" n="0566c05"/><lb ed="R040" n="0129a12"/><item xml:id="itemX25p0566c0501">按此经文。合作一卷。不分分数卷次者。止见近代憨 <lb ed="X" n="0566c06"/><lb ed="R040" n="0129a13"/>祖决疑。独立一格。唯于经中。承接段落。不无可议。 <lb ed="X" n="0566c07"/><lb ed="R040" n="0129a14"/>今註多从憨祖定本。段落少别。</item> <lb ed="X" n="0566c08"/><lb ed="R040" n="0129a15"/><item xml:id="itemX25p0566c0801">按此经解註。诸家不一。细阅诠義。未免互相矛盾。少 <lb ed="X" n="0566c09"/><lb ed="R040" n="0129a16"/>见贯通。往往问答褈复。次第参错。观者易至望洋。 <lb ed="X" n="0566c10"/><lb ed="R040" n="0129a17"/>近代憨祖决疑。拂去前文。别出一解。披卷燎然。一 <lb ed="X" n="0566c11"/><lb ed="R040" n="0129a18"/>览洞达。愚意解因疑起。应先疑後决。空生未问。预 <lb ed="X" n="0566c12"/><lb ed="R040" n="0129b01"/>出疑情。似未甚妥。今註多从憨本。拈出经文。前後 <lb ed="X" n="0566c13"/><lb ed="R040" n="0129b02"/>承接。络绎不断。合一经为一章。似于<persName>佛</persName>心不大悖 <lb ed="X" n="0566c14"/><lb ed="R040" n="0129b03"/>谬。识者教之。</item> <lb ed="X" n="0566c15"/><lb ed="R040" n="0129b04"/><item xml:id="itemX25p0566c1501">按此经。不一家言。宗师提唱宗旨。教家牵引教相。各 <lb ed="X" n="0566c16"/><lb ed="R040" n="0129b05"/>出所见。显露家风。究于金刚真谛。尙隔一层。今註 <lb ed="X" n="0566c17"/><lb ed="R040" n="0129b06"/>不及宗语。不参教乘。务契<persName>佛</persName>心。直指见性而<anchor xml:id="nkr_note_add_0566c1701" n="0566c1701"/><anchor xml:id="beg0566c1701" n="0566c1701"/>已<anchor xml:id="end0566c1701"/>。註 <lb ed="X" n="0566c18"/><lb ed="R040" n="0129b07"/>中间或援引宗教。用资证據。亦造车合辙之解也。</item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0566c19"/> <lb ed="X" n="0566c20"/> <lb ed="X" n="0566c21"/> <lb ed="X" n="0566c22"/> <lb ed="X" n="0566c23"/> <lb ed="X" n="0566c24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0567a" n="0567a"/> <lb ed="X" n="0567a01"/> <lb ed="X" n="0567a02"/> <lb ed="X" n="0567a03"/> <lb ed="X" n="0567a04"/> <lb ed="X" n="0567a05"/><cb:docNumber>No. 496</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0567a06"/><lb ed="R040" n="0130a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0567a07"/> <lb ed="X" n="0567a08"/> <lb ed="X" n="0567a09"/><lb ed="R040" n="0130a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">宗旨</cb:mulu><head>宗旨</head> <lb ed="X" n="0567a10"/><lb ed="R040" n="0130a04"/><p xml:id="pX25p0567a1001">凡一经必有一经宗旨。此金刚般若波罗蜜经。当 <lb ed="X" n="0567a11"/><lb ed="R040" n="0130a05"/>以无相为宗。经中提唱。所言四句偈者。凡十有四。 <lb ed="X" n="0567a12"/><lb ed="R040" n="0130a06"/>确见指定无我相人相众生相寿者相。以此四句 <lb ed="X" n="0567a13"/><lb ed="R040" n="0130a07"/>偈。为一经之宗旨也。诸家解註。多涉儱侗。历代宗 <lb ed="X" n="0567a14"/><lb ed="R040" n="0130a08"/>师。不欲以实法与人。多从向上句。末後句。提唱宗 <lb ed="X" n="0567a15"/><lb ed="R040" n="0130a09"/>纲。不肯说破。令初機禅人。从空摸索。向自<anchor xml:id="nkr_note_add_0567a1501" n="0567a1501"/><anchor xml:id="beg0567a1501" n="0567a1501"/>己<anchor xml:id="end0567a1501"/>分中 <lb ed="X" n="0567a16"/><lb ed="R040" n="0130a10"/>四句偈参取。直至山穷水尽时。忽然豁开金刚正 <lb ed="X" n="0567a17"/><lb ed="R040" n="0130a11"/>眼。放出般若真光。原来四句偈。是我本来面目。无 <lb ed="X" n="0567a18"/><lb ed="R040" n="0130a12"/>我人众生寿者等相。一部金刚经横说竖说。权说 <lb ed="X" n="0567a19"/><lb ed="R040" n="0130a13"/>实说。无非欲人空却四相。收归自<anchor xml:id="nkr_note_add_0567a1901" n="0567a1901"/><anchor xml:id="beg0567a1901" n="0567a1901"/>己<anchor xml:id="end0567a1901"/>般若分中。我 <lb ed="X" n="0567a20"/><lb ed="R040" n="0130a14"/>人众生寿者诸相。如水中捉月。镜裡寻头。了无可 <lb ed="X" n="0567a21"/><lb ed="R040" n="0130a15"/>得。所以当日。天亲菩萨。陞<name role="" type="person">兜率宫</name>。请益弥勒。如何 <lb ed="X" n="0567a22"/><lb ed="R040" n="0130a16"/>是四句偈。弥勒云。无我相无人相无众生相无寿 <lb ed="X" n="0567a23"/><lb ed="R040" n="0130a17"/>者相是也。此是慈氏婆心亲切。开口一句道破了。 <lb ed="X" n="0567a24"/><lb ed="R040" n="0130a18"/>後来六祖大师。以摩诃般若波罗蜜为是。傅大士 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0567b" n="0567b"/> <lb ed="X" n="0567b01"/><lb ed="R040" n="0130b01"/>云。若论四句偈。应当不離心。从上圣贤。千言万语。 <lb ed="X" n="0567b02"/><lb ed="R040" n="0130b02"/>无非欲人直下承当。识取无相真宗。一部金刚经 <lb ed="X" n="0567b03"/><lb ed="R040" n="0130b03"/>顿成剩语。後来解经。不一家言。或以色见声求四 <lb ed="X" n="0567b04"/><lb ed="R040" n="0130b04"/>句为偈。或以梦幻泡影四句为偈。未尝不是。当知 <lb ed="X" n="0567b05"/><lb ed="R040" n="0130b05"/>经中二偈。不过欲人離却色相。一切有为法。识取 <lb ed="X" n="0567b06"/><lb ed="R040" n="0130b06"/>无相之相。为真。有相之相。为幻尔。细绎此经。一经 <lb ed="X" n="0567b07"/><lb ed="R040" n="0130b07"/>如一分。一分如一句。一句如一字。且道这一字。从 <lb ed="X" n="0567b08"/><lb ed="R040" n="0130b08"/>何处下註脚邪。昔日赵州禅师。每遇学人入室。令 <lb ed="X" n="0567b09"/><lb ed="R040" n="0130b09"/>参无字为话头。这一无字。函盖乾坤。森罗万象。识 <lb ed="X" n="0567b10"/><lb ed="R040" n="0130b10"/>得金刚宗旨。参禅悟道。始有少分相应也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0567b11"/><lb ed="R040" n="0130b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">教意</cb:mulu><head>教意</head> <lb ed="X" n="0567b12"/><lb ed="R040" n="0130b12"/><p xml:id="pX25p0567b1201">此经大意。专为初地圣贤。大心菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0567b1201" n="0567b1201"/><anchor xml:id="beg0567b1201" n="0567b1201"/>已<anchor xml:id="end0567b1201"/>悟未悟。著 <lb ed="X" n="0567b13"/><lb ed="R040" n="0130b13"/>相修行。不达无相本体而发。非为一切凡外迷心 <lb ed="X" n="0567b14"/><lb ed="R040" n="0130b14"/>邪见设也。经云。<persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最上乘 <lb ed="X" n="0567b15"/><lb ed="R040" n="0130b15"/>者说。两种圣贤。实非寻常可比。<anchor xml:id="nkr_note_add_0567b1501" n="0567b1501"/><anchor xml:id="beg0567b1501" n="0567b1501"/>已<anchor xml:id="end0567b1501"/>于大乘最上乘 <lb ed="X" n="0567b16"/><lb ed="R040" n="0130b16"/>发菩提大心矣。无奈人法二执。未能尽忘。四相未 <lb ed="X" n="0567b17"/><lb ed="R040" n="0130b17"/>空。三心未了。未能降伏。未知住处。纵知住处。未免 <lb ed="X" n="0567b18"/><lb ed="R040" n="0130b18"/>住在一处。不能无所住而生其心。<persName>世尊</persName>哀愍。为说 <lb ed="X" n="0567b19"/><lb ed="R040" n="0131a01"/>是经。首令空生发问。会上弟子一千二百五十人。 <lb ed="X" n="0567b20"/><lb ed="R040" n="0131a02"/>禅定如饮光。多闻如庆喜。神通智慧。说法第一。一 <lb ed="X" n="0567b21"/><lb ed="R040" n="0131a03"/>切贤圣僧。弗与焉者。盖以是经。专为解空而发也。 <lb ed="X" n="0567b22"/><lb ed="R040" n="0131a04"/>初地圣贤。大心菩萨。未得心空及第。往往向外驰 <lb ed="X" n="0567b23"/><lb ed="R040" n="0131a05"/>求。其最上者。日以度生为念。必欲尽大地众生。度 <lb ed="X" n="0567b24"/><lb ed="R040" n="0131a06"/>令成<persName>佛</persName>而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0567b2401" n="0567b2401"/><anchor xml:id="beg0567b2401" n="0567b2401"/>已<anchor xml:id="end0567b2401"/>。孜孜兀兀。尽人提撕警觉。止知有 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0567c" n="0567c"/> <lb ed="X" n="0567c01"/><lb ed="R040" n="0131a07"/>能度者属我。所度者属人。一切含灵众生。一切福 <lb ed="X" n="0567c02"/><lb ed="R040" n="0131a08"/>德寿命。俱从人我起见。<persName>佛</persName>说此经。先从度生发端。 <lb ed="X" n="0567c03"/><lb ed="R040" n="0131a09"/>良以法界众生。度脱不了。自性众生。总以无馀涅 <lb ed="X" n="0567c04"/><lb ed="R040" n="0131a10"/>槃而灭度之。收归四句偈中。千了万当。故云无有 <lb ed="X" n="0567c05"/><lb ed="R040" n="0131a11"/>众生得灭度者。降伏其心。而使之住。莫先于此。心 <lb ed="X" n="0567c06"/><lb ed="R040" n="0131a12"/>既住矣。不免住在一处。从众生起见。或佈施求福。 <lb ed="X" n="0567c07"/><lb ed="R040" n="0131a13"/>或礼拜供养求福。或莊严<persName>佛</persName>土以求福。一切有为 <lb ed="X" n="0567c08"/><lb ed="R040" n="0131a14"/>法。无非著相修行。不若受持四句偈之为实相也。 <lb ed="X" n="0567c09"/><lb ed="R040" n="0131a15"/>复次。住在一处。或证因果。或修六度。或开五眼。似 <lb ed="X" n="0567c10"/><lb ed="R040" n="0131a16"/>有实相之可據。究竟不如我<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>。昔日在燃灯 <lb ed="X" n="0567c11"/><lb ed="R040" n="0131a17"/>会所。亲受记莂。于法实无所得。到此地位。方称四 <lb ed="X" n="0567c12"/><lb ed="R040" n="0131a18"/>相全空。万德莊严。视彼种种佈施。种种供养。种种 <lb ed="X" n="0567c13"/><lb ed="R040" n="0131b01"/>礼敬。种种建立修福。皆是有为之法。如梦幻泡影 <lb ed="X" n="0567c14"/><lb ed="R040" n="0131b02"/>露电等耳。故云。为发大乘者说。为发最上乘者说。 <lb ed="X" n="0567c15"/><lb ed="R040" n="0131b03"/>若为众生说。则教他佈施。教他供养。教他礼拜莊 <lb ed="X" n="0567c16"/><lb ed="R040" n="0131b04"/>严塔庙。以求福报。在所不免。四果六度。五眼等法 <lb ed="X" n="0567c17"/><lb ed="R040" n="0131b05"/>门。非是若辈境界。无劳建扫矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0567c18"/><lb ed="R040" n="0131b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><head>经题</head> <lb ed="X" n="0567c19"/><lb ed="R040" n="0131b07"/><p xml:id="pX25p0567c1901">金刚表義也。西域有金刚宝。至坚至利。不可破壞。 <lb ed="X" n="0567c20"/><lb ed="R040" n="0131b08"/>而能破壞一切物。故取此以喩般若真智。历劫不 <lb ed="X" n="0567c21"/><lb ed="R040" n="0131b09"/>壞。能断一切烦恼也。金刚为般若之体。般若为金 <lb ed="X" n="0567c22"/><lb ed="R040" n="0131b10"/>刚之用。体用合一。彼此同归。谓到彼岸。彼岸是觉 <lb ed="X" n="0567c23"/><lb ed="R040" n="0131b11"/>地。此岸是迷津。众生汩没苦海。陷生死流不能自 <lb ed="X" n="0567c24"/><lb ed="R040" n="0131b12"/>渡。金刚般若。如渡海之浮囊。中流之航筏。凭此得 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0568a" n="0568a"/> <lb ed="X" n="0568a01"/><lb ed="R040" n="0131b13"/>渡。<persName>佛</persName>说是经。欲人空却四相。无能度之我。无所度 <lb ed="X" n="0568a02"/><lb ed="R040" n="0131b14"/>之人。无此岸之众生寿者。无彼岸之乐土福城。一 <lb ed="X" n="0568a03"/><lb ed="R040" n="0131b15"/>大藏经。不離此義。故曰。经者。径也。直指人心见性 <lb ed="X" n="0568a04"/><lb ed="R040" n="0131b16"/>成<persName>佛</persName>之径路也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568a05"/><lb ed="R040" n="0131b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">随文解释</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568a0501">如是我闻。一时。<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name>祇树<name role="" type="person">给孤独园</name>。与大比 <lb ed="X" n="0568a06"/><lb ed="R040" n="0131b18"/>丘众千二百五十人俱。尔时。<persName>世尊</persName>食时。著衣持钵。入 <lb ed="X" n="0568a07"/><lb ed="R040" n="0132a01"/>舍卫大城乞食。于其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a0701" n="0568a0701"/><anchor xml:id="beg0568a0701" n="0568a0701"/>已<anchor xml:id="end0568a0701"/>。还至本处。饭食 <lb ed="X" n="0568a08"/><lb ed="R040" n="0132a02"/>讫。收衣钵。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a0801" n="0568a0801"/><anchor xml:id="beg0568a0801" n="0568a0801"/>已<anchor xml:id="end0568a0801"/>。敷座而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568a09"/><lb ed="R040" n="0132a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568a0901">初序所闻。次序其时。次序其主。次序其地。次序其 <lb ed="X" n="0568a10"/><lb ed="R040" n="0132a04"/>众。乃从主位边。详序其日用寻常。著衣吃饭。行住 <lb ed="X" n="0568a11"/><lb ed="R040" n="0132a05"/>坐卧。悉从般若光中。次第流出。四相消归无相。静 <lb ed="X" n="0568a12"/><lb ed="R040" n="0132a06"/>观得之。以下问答经文。乃<persName>佛</persName>与空生。啐<g ref="#CB10437">啄</g>同时。眉 <lb ed="X" n="0568a13"/><lb ed="R040" n="0132a07"/>毛厮结。四相平等。默契无相之宗。或未答而先问。 <lb ed="X" n="0568a14"/><lb ed="R040" n="0132a08"/>或未问而先答。或随问随答。或即问即答。或離问 <lb ed="X" n="0568a15"/><lb ed="R040" n="0132a09"/>離答。或非问非答。总是一期建立。一期扫荡。针芥 <lb ed="X" n="0568a16"/><lb ed="R040" n="0132a10"/>相投。水乳和合。寓言之。不为泛。重言之。不为复。详 <lb ed="X" n="0568a17"/><lb ed="R040" n="0132a11"/>言之。不为繁。约言之。不为略。合一经而为一句。摄 <lb ed="X" n="0568a18"/><lb ed="R040" n="0132a12"/>有句而归无句。此金刚般若。法宝其光。所以照天 <lb ed="X" n="0568a19"/><lb ed="R040" n="0132a13"/>照地也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568a20"/><lb ed="R040" n="0132a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568a2001">时。长老须菩提在大众中即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0568a21"/><lb ed="R040" n="0132a15"/>著地。合掌恭敬而白<persName>佛</persName>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>善护念诸 <lb ed="X" n="0568a22"/><lb ed="R040" n="0132a16"/>菩萨。善付嘱诸菩萨。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0568a23"/><lb ed="R040" n="0132a17"/>罗三藐三菩提心。云何应住。云何降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568a24"/><lb ed="R040" n="0132a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568a2401">此空生礼敬赞<persName>佛</persName>。起经首问答之端也。<persName>世尊</persName>日用 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0568b" n="0568b"/> <lb ed="X" n="0568b01"/><lb ed="R040" n="0132b01"/>云为。一真如如。空却四相。任运随缘。无甚奇特。空 <lb ed="X" n="0568b02"/><lb ed="R040" n="0132b02"/>生一见。便赞歎稀有。于顶门上。别开一眼。与白毫 <lb ed="X" n="0568b03"/><lb ed="R040" n="0132b03"/>相光。眉毛厮结。发端起问护念付嘱之<persName>佛</persName>慈。住心 <lb ed="X" n="0568b04"/><lb ed="R040" n="0132b04"/>降心之<persName>佛</persName>教。此未答而先问也。<persName>佛</persName>于发大乘心。与 <lb ed="X" n="0568b05"/><lb ed="R040" n="0132b05"/>发最上乘心者。如王子初生。先以四大海水。而灌 <lb ed="X" n="0568b06"/><lb ed="R040" n="0132b06"/>沐之。是护念義。及其长大。付以家业。授以王位。仍 <lb ed="X" n="0568b07"/><lb ed="R040" n="0132b07"/>以四大海水。灌其顶门。是付嘱義。初心菩萨。四相 <lb ed="X" n="0568b08"/><lb ed="R040" n="0132b08"/>未空。二执未忘。譬如商贾居奇。过都越国。水宿山 <lb ed="X" n="0568b09"/><lb ed="R040" n="0132b09"/>行。了无栖泊之处。良由驰逐之心未息也。故先问 <lb ed="X" n="0568b10"/><lb ed="R040" n="0132b10"/>住。後问伏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568b11"/><lb ed="R040" n="0132b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568b1101"><persName>佛</persName>言。善哉。善哉。须菩提。如汝所说。<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0568b12"/><lb ed="R040" n="0132b12"/>萨。善付嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。善男子･善女 <lb ed="X" n="0568b13"/><lb ed="R040" n="0132b13"/>人。发阿耨多罗三藐三菩提心。应如是住。如是降伏 <lb ed="X" n="0568b14"/><lb ed="R040" n="0132b14"/>其心。唯然。<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568b15"/><lb ed="R040" n="0132b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568b1501">此随问随答也。谛听为说。授受常仪。如其所问而 <lb ed="X" n="0568b16"/><lb ed="R040" n="0132b16"/>答之云。如是住。如是降伏其心。会得如是句。方知 <lb ed="X" n="0568b17"/><lb ed="R040" n="0132b17"/>四句偈。俱从真如中来。不落有无。不涉知解。空生 <lb ed="X" n="0568b18"/><lb ed="R040" n="0132b18"/>所以倾心信受。愿乐欲闻也。先发誓愿。心生喜乐。 <lb ed="X" n="0568b19"/><lb ed="R040" n="0133a01"/>恳求所欲。得闻妙法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568b20"/><lb ed="R040" n="0133a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568b2001"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨应如是住。如是降伏其 <lb ed="X" n="0568b21"/><lb ed="R040" n="0133a03"/>心。所有一切众生之类。若卵生･若胎生･若湿生･若化 <lb ed="X" n="0568b22"/><lb ed="R040" n="0133a04"/>生。若有色･若无色。若有想･若无想･若非有想非无想。 <lb ed="X" n="0568b23"/><lb ed="R040" n="0133a05"/>我皆令入无馀涅槃而灭度之。如是灭度无量无数 <lb ed="X" n="0568b24"/><lb ed="R040" n="0133a06"/>无边众生。实无众生得灭度者。何以故。须菩提。若菩 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0568c" n="0568c"/> <lb ed="X" n="0568c01"/><lb ed="R040" n="0133a07"/>萨有我相･人相･众生相･寿者相。即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568c02"/><lb ed="R040" n="0133a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568c0201">此破诸菩萨度生之执。诸菩萨所以不能住心降 <lb ed="X" n="0568c03"/><lb ed="R040" n="0133a09"/>心者。由于度生念切。多作痴想。发弘誓愿。众生无 <lb ed="X" n="0568c04"/><lb ed="R040" n="0133a10"/>边誓愿度。舍<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c0401" n="0568c0401"/><anchor xml:id="beg0568c0401" n="0568c0401"/>己<anchor xml:id="end0568c0401"/>为人。思以藐然之我。置四生十类 <lb ed="X" n="0568c05"/><lb ed="R040" n="0133a11"/>之中。人人普度。物物曲成。<persName>佛</persName>有三不能。尧舜其犹 <lb ed="X" n="0568c06"/><lb ed="R040" n="0133a12"/>病诸。是故我<persName>佛</persName>立教。于众生无边誓愿<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c0601" n="0568c0601"/><anchor xml:id="beg0568c0601" n="0568c0601"/>已<anchor xml:id="end0568c0601"/>。即收归 <lb ed="X" n="0568c07"/><lb ed="R040" n="0133a13"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c0701" n="0568c0701"/><anchor xml:id="beg0568c0701" n="0568c0701"/>己<anchor xml:id="end0568c0701"/>分中云。自性众生誓愿度。盖以大地之众生。 <lb ed="X" n="0568c08"/><lb ed="R040" n="0133a14"/>即自性之众生也。著相菩萨分而二之。实相菩萨 <lb ed="X" n="0568c09"/><lb ed="R040" n="0133a15"/>合而一之。我能度自性之众生。则自性涅槃。无欠 <lb ed="X" n="0568c10"/><lb ed="R040" n="0133a16"/>无剩。众生涅槃。亦复如是。此即儒教所谓致中和。 <lb ed="X" n="0568c11"/><lb ed="R040" n="0133a17"/>天地位。万物育也。梵语涅槃。此云寂灭。寂是不动。 <lb ed="X" n="0568c12"/><lb ed="R040" n="0133a18"/>灭是无生。能以寂灭而度众生。则六合一家。八荒 <lb ed="X" n="0568c13"/><lb ed="R040" n="0133b01"/>一闼。天地与我同根。万物与我为一。无量无数无 <lb ed="X" n="0568c14"/><lb ed="R040" n="0133b02"/>边众生。不出自性众生之中。无有众生而不灭度 <lb ed="X" n="0568c15"/><lb ed="R040" n="0133b03"/>者。实无有众生得灭度者。识得自性众生。菩萨痴 <lb ed="X" n="0568c16"/><lb ed="R040" n="0133b04"/>念。一期降伏矣。到此一句说明。我人众生寿者四 <lb ed="X" n="0568c17"/><lb ed="R040" n="0133b05"/>相本空。无所则圣。有所则凡。菩萨者以智度人之 <lb ed="X" n="0568c18"/><lb ed="R040" n="0133b06"/>名也。捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c1801" n="0568c1801"/><anchor xml:id="beg0568c1801" n="0568c1801"/>己<anchor xml:id="end0568c1801"/>从人。顾子失母。非大菩萨矣。故四句偈 <lb ed="X" n="0568c19"/><lb ed="R040" n="0133b07"/>为金刚般若宗旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568c20"/><lb ed="R040" n="0133b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568c2001">复次。须菩提。菩萨于法。应无所住。行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0568c21"/><lb ed="R040" n="0133b09"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <lb ed="X" n="0568c22"/><lb ed="R040" n="0133b10"/>是佈施。不住于相。何以故。若菩萨不住相佈施。其福 <lb ed="X" n="0568c23"/><lb ed="R040" n="0133b11"/>德不可思量。须菩提。于意云何。东方虚空可思量不。 <lb ed="X" n="0568c24"/><lb ed="R040" n="0133b12"/>不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。南西北方四维上下虚空可思量 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0569a" n="0569a"/> <lb ed="X" n="0569a01"/><lb ed="R040" n="0133b13"/>不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。菩萨无住相佈施。福德亦复如 <lb ed="X" n="0569a02"/><lb ed="R040" n="0133b14"/>是不可思量。须菩提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569a03"/><lb ed="R040" n="0133b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569a0301">此破诸菩萨住相佈施求福之执。求造福修德之 <lb ed="X" n="0569a04"/><lb ed="R040" n="0133b16"/>人。心存四相。住在佈施边。渐成窠臼。不能当下掀 <lb ed="X" n="0569a05"/><lb ed="R040" n="0133b17"/>翻。必须不住四相而行佈施。其福德不可思量也。 <lb ed="X" n="0569a06"/><lb ed="R040" n="0133b18"/>复次须菩提者。再叙问答之词。呼空生而语之。菩 <lb ed="X" n="0569a07"/><lb ed="R040" n="0134a01"/>萨于法。应无所住而行佈施者。四相本无。三轮体 <lb ed="X" n="0569a08"/><lb ed="R040" n="0134a02"/>空。不见有能施之我。不见有所施之人。不见有布 <lb ed="X" n="0569a09"/><lb ed="R040" n="0134a03"/>施之众生。不见有功德之寿者。眼之于色。耳之于 <lb ed="X" n="0569a10"/><lb ed="R040" n="0134a04"/>声。鼻之于臭。舌之于味。身之于触。意之于法。一切 <lb ed="X" n="0569a11"/><lb ed="R040" n="0134a05"/>不住。内净六根。外净六尘。大地众生。日扰扰于根 <lb ed="X" n="0569a12"/><lb ed="R040" n="0134a06"/>尘器界之中。希求佈施。其在我者。法住法位。寂然 <lb ed="X" n="0569a13"/><lb ed="R040" n="0134a07"/>不动。感而遂通。不必尽人佈施。而有过化存神之 <lb ed="X" n="0569a14"/><lb ed="R040" n="0134a08"/>妙。无有一物。不得其所。是之谓不住相佈施。福德 <lb ed="X" n="0569a15"/><lb ed="R040" n="0134a09"/>不可思议也。复呼空生而征诘之。世界有相。故有 <lb ed="X" n="0569a16"/><lb ed="R040" n="0134a10"/>四维上下。成住壞空等劫。如其无相。四维上下虚 <lb ed="X" n="0569a17"/><lb ed="R040" n="0134a11"/>空无物。不可思量。空生遂于言下领解。信知无住 <lb ed="X" n="0569a18"/><lb ed="R040" n="0134a12"/>相佈施。所有功德。亦复如是。<persName>佛</persName>乃印可。一切菩萨 <lb ed="X" n="0569a19"/><lb ed="R040" n="0134a13"/>皆应如所教而住也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569a20"/><lb ed="R040" n="0134a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0569a2001">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也。<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0569a21"/><lb ed="R040" n="0134a15"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身 <lb ed="X" n="0569a22"/><lb ed="R040" n="0134a16"/>相。<persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。 <lb ed="X" n="0569a23"/><lb ed="R040" n="0134a17"/>即见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569a24"/><lb ed="R040" n="0134a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569a2401">此因诸菩萨著相见<persName>佛</persName>。礼拜求福。不知栴檀金色 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0569b" n="0569b"/> <lb ed="X" n="0569b01"/><lb ed="R040" n="0134b01"/>之外。有个非相真<persName>佛</persName>。不可以著相见者。古德云。金 <lb ed="X" n="0569b02"/><lb ed="R040" n="0134b02"/><persName>佛</persName>不度炉。木<persName>佛</persName>不度火。泥<persName>佛</persName>不渡水。真<persName>佛</persName>内裡坐。 <lb ed="X" n="0569b03"/><lb ed="R040" n="0134b03"/>经中所云非身相者。即真<persName>佛</persName>之谓也。诸菩萨认取 <lb ed="X" n="0569b04"/><lb ed="R040" n="0134b04"/>四相。不识无相真空。故<persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。如 <lb ed="X" n="0569b05"/><lb ed="R040" n="0134b05"/>我人众生等。皆是虚妄。纵饶勤参默观。能所未忘。 <lb ed="X" n="0569b06"/><lb ed="R040" n="0134b06"/>犹是虚妄之见。若见诸相非相。方许亲见<persName>如来</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569b07"/><lb ed="R040" n="0134b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0569b0701">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0569b08"/><lb ed="R040" n="0134b08"/>生实信不。<persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後。後五百 <lb ed="X" n="0569b09"/><lb ed="R040" n="0134b09"/>岁。有持戒修福者。于此章句能生信心。以此为实。当 <lb ed="X" n="0569b10"/><lb ed="R040" n="0134b10"/>知是人不于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b1001" n="0569b1001"/><anchor xml:id="beg0569b1001" n="0569b1001"/>已<anchor xml:id="end0569b1001"/>于无 <lb ed="X" n="0569b11"/><lb ed="R040" n="0134b11"/>量千万<persName>佛</persName>所种诸善根。闻是章句。乃至一念生净信 <lb ed="X" n="0569b12"/><lb ed="R040" n="0134b12"/>者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉见。是诸众生得如是无量福 <lb ed="X" n="0569b13"/><lb ed="R040" n="0134b13"/>德。何以故。是诸众生无复我相･人相･众生相･寿者相。 <lb ed="X" n="0569b14"/><lb ed="R040" n="0134b14"/>无法相。亦无非法相。何以故。是诸众生。若心取相。即 <lb ed="X" n="0569b15"/><lb ed="R040" n="0134b15"/>为著我人众生寿者。若取法相。即著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0569b16"/><lb ed="R040" n="0134b16"/>何以故。若取非法相。即著我人众生寿者。是故不应 <lb ed="X" n="0569b17"/><lb ed="R040" n="0134b17"/>取法。不应取非法。以是義故。<persName>如来</persName>常说。汝等比丘。知 <lb ed="X" n="0569b18"/><lb ed="R040" n="0134b18"/>我说法。如筏喩者。法尙应捨。何况非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569b19"/><lb ed="R040" n="0135a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569b1901">此反复问答。申言菩萨于四相之外。别生法执。取 <lb ed="X" n="0569b20"/><lb ed="R040" n="0135a02"/>法相与非法相。究竟未解真空也。昔<persName>如来</persName>自言。吾 <lb ed="X" n="0569b21"/><lb ed="R040" n="0135a03"/>住世四十九年。未曾说著一字。经云。知我说法如 <lb ed="X" n="0569b22"/><lb ed="R040" n="0135a04"/>筏喩者。皆因初心菩萨。法执未忘。得闻如是言说 <lb ed="X" n="0569b23"/><lb ed="R040" n="0135a05"/>章句。便生实信。从持戒修福起见。谛信受持。所种 <lb ed="X" n="0569b24"/><lb ed="R040" n="0135a06"/>善根固因夙殖。虽具实信。未为究竟。待闻是章句。 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0569c" n="0569c"/> <lb ed="X" n="0569c01"/><lb ed="R040" n="0135a07"/>乃至一念不生。而生净信者。福德无量也。所云实 <lb ed="X" n="0569c02"/><lb ed="R040" n="0135a08"/>信者。取相也。持戒修福。种有漏因。纵饶历劫善根。 <lb ed="X" n="0569c03"/><lb ed="R040" n="0135a09"/>从一<persName>佛</persName>至千万<persName>佛</persName>所修种得来。犹是人天福报。究 <lb ed="X" n="0569c04"/><lb ed="R040" n="0135a10"/>竟所得。终有限量。不若一念净信之为勝也。一念 <lb ed="X" n="0569c05"/><lb ed="R040" n="0135a11"/>则四相全空。净信则六尘不住。无有一法可得。是 <lb ed="X" n="0569c06"/><lb ed="R040" n="0135a12"/>名真得。昔日傅大士。登座讲经。抚案尺一声。便云 <lb ed="X" n="0569c07"/><lb ed="R040" n="0135a13"/>讲经<anchor xml:id="nkr_note_add_0569c0701" n="0569c0701"/><anchor xml:id="beg0569c0701" n="0569c0701"/>已<anchor xml:id="end0569c0701"/>竟。此是一念净信榜样。具<persName>佛</persName>知见。成<persName>佛</persName>知 <lb ed="X" n="0569c08"/><lb ed="R040" n="0135a14"/>见。感应道交。说者听者。皆有无量福德。不可思议 <lb ed="X" n="0569c09"/><lb ed="R040" n="0135a15"/>也。何以故下。是申明四句偈義。倘能空却四相。则 <lb ed="X" n="0569c10"/><lb ed="R040" n="0135a16"/>法与非法。消归无有。反是。著相取相。便是法执。决 <lb ed="X" n="0569c11"/><lb ed="R040" n="0135a17"/>与非法。皆所不应取著也。又恐法执菩萨。受持经 <lb ed="X" n="0569c12"/><lb ed="R040" n="0135a18"/>典。依教奉行。如<persName>佛</persName>所说。不识<persName>佛</persName>心。殊不知<persName>佛</persName>所说 <lb ed="X" n="0569c13"/><lb ed="R040" n="0135b01"/>法。称般若船。未渡迷津。必须船筏。既登彼岸。何用 <lb ed="X" n="0569c14"/><lb ed="R040" n="0135b02"/>舟航。六祖云。迷时师渡。悟时自渡。得鱼忘筌。得兔 <lb ed="X" n="0569c15"/><lb ed="R040" n="0135b03"/>忘蹄。通达法要者。当如是尔。识得四句偈。方可诵 <lb ed="X" n="0569c16"/><lb ed="R040" n="0135b04"/>经阅藏也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569c17"/><lb ed="R040" n="0135b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0569c1701">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶。 <lb ed="X" n="0569c18"/><lb ed="R040" n="0135b06"/><persName>如来</persName>有所说法耶。须菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0569001" n="0569001"/>提。如我解<persName>佛</persName>所说義。无有定 <lb ed="X" n="0569c19"/><lb ed="R040" n="0135b07"/>法名阿耨多罗三藐三菩提。亦无有定法。<persName>如来</persName>可说。 <lb ed="X" n="0569c20"/><lb ed="R040" n="0135b08"/>何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取･不可说･非法･非非法。 <lb ed="X" n="0569c21"/><lb ed="R040" n="0135b09"/>所以者何。一切贤圣。皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569c22"/><lb ed="R040" n="0135b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569c2201">承上文。申前法执之義。恐初心菩萨。坚执<persName>佛</persName>言。以 <lb ed="X" n="0569c23"/><lb ed="R040" n="0135b11"/>为究竟。谓<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0569c2301" n="0569c2301"/><anchor xml:id="beg0569c2301" n="0569c2301"/>已<anchor xml:id="end0569c2301"/>得无上正<persName>等正觉</persName>矣。执为定法。遂 <lb ed="X" n="0569c24"/><lb ed="R040" n="0135b12"/>成法执。故不待空生之问。先征诘之。空生果能解 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0570a" n="0570a"/> <lb ed="X" n="0570a01"/><lb ed="R040" n="0135b13"/><persName>佛</persName>所说。无有定法。名为无上菩提者。亦无有定法 <lb ed="X" n="0570a02"/><lb ed="R040" n="0135b14"/>之可说。何以故。<persName>如来</persName>说法。皆从般若光中流出。听 <lb ed="X" n="0570a03"/><lb ed="R040" n="0135b15"/>者不可取。说者不可与。若诸众生。心取于相。即著 <lb ed="X" n="0570a04"/><lb ed="R040" n="0135b16"/>四相。取于法相。与非法相。皆著四相。是法非法。皆 <lb ed="X" n="0570a05"/><lb ed="R040" n="0135b17"/>非法故。未了人法二空。皆属有为之法。空此二执。 <lb ed="X" n="0570a06"/><lb ed="R040" n="0135b18"/>方是无为。无为之法。无相之宗。如水传器。得之浅 <lb ed="X" n="0570a07"/><lb ed="R040" n="0136a01"/>者。则为贤人。得之深者。则为圣人。虽有差别。实无 <lb ed="X" n="0570a08"/><lb ed="R040" n="0136a02"/>差别。後篇四果圣贤。皆从无为法中。而有差别者。 <lb ed="X" n="0570a09"/><lb ed="R040" n="0136a03"/>直至<persName>如来</persName>极果。四相全空。方称于法实无所得也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0570a10"/><lb ed="R040" n="0136a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0570a1001">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝。以用 <lb ed="X" n="0570a11"/><lb ed="R040" n="0136a05"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0570a12"/><lb ed="R040" n="0136a06"/>何以故。是福德。即非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多。若 <lb ed="X" n="0570a13"/><lb ed="R040" n="0136a07"/>复有人。于此经中受持。乃至四句偈等。为他人说。其 <lb ed="X" n="0570a14"/><lb ed="R040" n="0136a08"/>福勝彼。何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗 <lb ed="X" n="0570a15"/><lb ed="R040" n="0136a09"/>三藐三菩提法。皆从此经出。须菩提。所谓<persName>佛</persName>･法者。即 <lb ed="X" n="0570a16"/><lb ed="R040" n="0136a10"/>非<persName>佛</persName>･法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0570a17"/><lb ed="R040" n="0136a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0570a1701">承上文。再遣著相佈施之执。谓住在六根六尘。分 <lb ed="X" n="0570a18"/><lb ed="R040" n="0136a12"/>别我人众生寿者诸相。而行佈施。是谓法执边事。 <lb ed="X" n="0570a19"/><lb ed="R040" n="0136a13"/>以诸菩萨。多从求福恒情起见。倾财竭力。所有七 <lb ed="X" n="0570a20"/><lb ed="R040" n="0136a14"/>宝。而行佈施。充满三千大千世界之量。遍及三千 <lb ed="X" n="0570a21"/><lb ed="R040" n="0136a15"/>大千世界众生。所得功德。宜与之等。不待空生致 <lb ed="X" n="0570a22"/><lb ed="R040" n="0136a16"/>问。先征诘之。空生果能谛信。明知福德分中。有事 <lb ed="X" n="0570a23"/><lb ed="R040" n="0136a17"/>有性。七宝佈施。福德事也。事有多少。故<persName>如来</persName>说福 <lb ed="X" n="0570a24"/><lb ed="R040" n="0136a18"/>德多。经中四句偈。为人演说。福德性也。性无增减。 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0570b" n="0570b"/> <lb ed="X" n="0570b01"/><lb ed="R040" n="0136b01"/>以法施彼。闻者听受。言下领悟。是能自尽其性。尽 <lb ed="X" n="0570b02"/><lb ed="R040" n="0136b02"/>人之性者。此中福德。非大千七宝之所能及。故云 <lb ed="X" n="0570b03"/><lb ed="R040" n="0136b03"/>勝彼。昔日达摩西来。直指人心。见性成<persName>佛</persName>。其对御 <lb ed="X" n="0570b04"/><lb ed="R040" n="0136b04"/>云。事<persName>佛</persName>本无功德。不谓功德本无。乃是本性中。无 <lb ed="X" n="0570b05"/><lb ed="R040" n="0136b05"/>有功德之相也。又呼空生以晓之云。经中四句偈 <lb ed="X" n="0570b06"/><lb ed="R040" n="0136b06"/>所以勝于七宝者。盖以一切诸<persName>佛</persName>。无上正觉妙法。 <lb ed="X" n="0570b07"/><lb ed="R040" n="0136b07"/>从此经出。为他解说。是以法施勝财施多多也。前 <lb ed="X" n="0570b08"/><lb ed="R040" n="0136b08"/>以无相破住相之执。此以法施破财施之执。意旨 <lb ed="X" n="0570b09"/><lb ed="R040" n="0136b09"/>不同。又恐诸菩萨。认取法施。为殊勝功德。故再语 <lb ed="X" n="0570b10"/><lb ed="R040" n="0136b10"/>空生言。所谓<persName>佛</persName>法者。非真<persName>佛</persName>法。乃经中四句偈之 <lb ed="X" n="0570b11"/><lb ed="R040" n="0136b11"/><persName>佛</persName>法耳。要识<persName>佛</persName>法所在。吾教西来。不立文字。文字 <lb ed="X" n="0570b12"/><lb ed="R040" n="0136b12"/>之法。乃众生法。所谓法法本无法。无法无非法。方 <lb ed="X" n="0570b13"/><lb ed="R040" n="0136b13"/>是真<persName>佛</persName>法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0570b14"/><lb ed="R040" n="0136b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0570b1401">须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <lb ed="X" n="0570b15"/><lb ed="R040" n="0136b15"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹。名为入流。而 <lb ed="X" n="0570b16"/><lb ed="R040" n="0136b16"/>无所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。须菩提。于 <lb ed="X" n="0570b17"/><lb ed="R040" n="0136b17"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。须菩提 <lb ed="X" n="0570b18"/><lb ed="R040" n="0136b18"/>言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含名一往来。而实无往来。 <lb ed="X" n="0570b19"/><lb ed="R040" n="0137a01"/>是名斯陀含。须菩提。于意云何。阿那含。能作是念。我 <lb ed="X" n="0570b20"/><lb ed="R040" n="0137a02"/>得阿那含果不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含 <lb ed="X" n="0570b21"/><lb ed="R040" n="0137a03"/>名为不来。而实无不来。是故名阿那含。须菩提。于意 <lb ed="X" n="0570b22"/><lb ed="R040" n="0137a04"/>云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道不。须菩提言。 <lb ed="X" n="0570b23"/><lb ed="R040" n="0137a05"/>不也。<persName>世尊</persName>。何以故。实无有法。名阿罗汉。<persName>世尊</persName>。若阿罗 <lb ed="X" n="0570b24"/><lb ed="R040" n="0137a06"/>汉作是念。我得阿罗汉道。即为著我人众生寿者。世 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0570c" n="0570c"/> <lb ed="X" n="0570c01"/><lb ed="R040" n="0137a07"/>尊。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是第一離欲 <lb ed="X" n="0570c02"/><lb ed="R040" n="0137a08"/>阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我 <lb ed="X" n="0570c03"/><lb ed="R040" n="0137a09"/>若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>则不说须菩提是乐 <lb ed="X" n="0570c04"/><lb ed="R040" n="0137a10"/>阿兰那行者。以须菩提实无所行。而名须菩提是乐 <lb ed="X" n="0570c05"/><lb ed="R040" n="0137a11"/>阿兰那行。<persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0570c06"/><lb ed="R040" n="0137a12"/>所。于法有所得不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法 <lb ed="X" n="0570c07"/><lb ed="R040" n="0137a13"/>实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0570c08"/><lb ed="R040" n="0137a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0570c0801">此承上文。所云一切圣贤。皆以无为法。而有差别。 <lb ed="X" n="0570c09"/><lb ed="R040" n="0137a15"/>随機问答。渐次深入。初果二果三果四果所由分 <lb ed="X" n="0570c10"/><lb ed="R040" n="0137a16"/>别名相。次第分疏。须陀洹。名为入流。谓初入其门 <lb ed="X" n="0570c11"/><lb ed="R040" n="0137a17"/>得预圣人之流。能捨粗重烦恼。未能離细微烦恼 <lb ed="X" n="0570c12"/><lb ed="R040" n="0137a18"/>者。是谓初果。斯陀含。名一往来。盖自观诸境。止有 <lb ed="X" n="0570c13"/><lb ed="R040" n="0137b01"/>一生一灭。更无第二生灭。实无生灭可得。是谓第 <lb ed="X" n="0570c14"/><lb ed="R040" n="0137b02"/>二果。阿那含者。名为不来。谓不来欲界受生。心无 <lb ed="X" n="0570c15"/><lb ed="R040" n="0137b03"/>所得。实无不来之相。是谓第三果。阿罗汉者。此云 <lb ed="X" n="0570c16"/><lb ed="R040" n="0137b04"/>无学。谓诸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0570c1601" n="0570c1601"/><anchor xml:id="beg0570c1601" n="0570c1601"/>已<anchor xml:id="end0570c1601"/>尽。不须修习。虽有法。实无有法可 <lb ed="X" n="0570c17"/><lb ed="R040" n="0137b05"/>得。是谓第四果。须菩提乃是四果圣贤。自呈见地。 <lb ed="X" n="0570c18"/><lb ed="R040" n="0137b06"/>故云。阿罗汉不著四相。不作是念。自谓我得阿罗 <lb ed="X" n="0570c19"/><lb ed="R040" n="0137b07"/>汉道也。忆承<persName>佛</persName>授记云。我得无诤三昧人中第一。 <lb ed="X" n="0570c20"/><lb ed="R040" n="0137b08"/>谓之離欲阿罗汉。我若于授记时。直下承当。自谓 <lb ed="X" n="0570c21"/><lb ed="R040" n="0137b09"/>我是離欲阿罗汉。便是有所修行实法。<persName>世尊</persName>必定 <lb ed="X" n="0570c22"/><lb ed="R040" n="0137b10"/>不与我授记。是乐寂静行者。四果圣贤于无为法 <lb ed="X" n="0570c23"/><lb ed="R040" n="0137b11"/>而有差别如此。此尙属罗汉地位。迨至<persName>如来</persName>极果。 <lb ed="X" n="0570c24"/><lb ed="R040" n="0137b12"/>斯为极则。当知。<persName>世尊</persName>当日从燃灯<persName>佛</persName>所亲授记莂。 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0571a" n="0571a"/> <lb ed="X" n="0571a01"/><lb ed="R040" n="0137b13"/>味于无为法。实无所得。虽云授记。但印此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0571a0101" n="0571a0101"/><anchor xml:id="beg0571a0101" n="0571a0101"/>已<anchor xml:id="end0571a0101"/>。 <lb ed="X" n="0571a02"/><lb ed="R040" n="0137b14"/>非谓有可得之法。有可成之<persName>佛</persName>也。此破诸菩萨。心 <lb ed="X" n="0571a03"/><lb ed="R040" n="0137b15"/>求证果。成<persName>佛</persName>授记之执。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571a04"/><lb ed="R040" n="0137b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571a0401">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0571a05"/><lb ed="R040" n="0137b17"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。是故须菩提。诸 <lb ed="X" n="0571a06"/><lb ed="R040" n="0137b18"/>菩萨摩诃萨。应如是生淸净心。不应住色生心。不应 <lb ed="X" n="0571a07"/><lb ed="R040" n="0138a01"/>住声香味触法生心。应无所住而生其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571a08"/><lb ed="R040" n="0138a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571a0801">此破住相莊严<persName>佛</persName>土之执。是義该管粗细。细为<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0571a09"/><lb ed="R040" n="0138a03"/>性自心之上万德莊严。不可以相求。不可以目睹。 <lb ed="X" n="0571a10"/><lb ed="R040" n="0138a04"/>道是莊严。即非莊严。是则名为莊严者性分中自 <lb ed="X" n="0571a11"/><lb ed="R040" n="0138a05"/>有之莊严也。粗如造寺建塔塑像书经等。一切有 <lb ed="X" n="0571a12"/><lb ed="R040" n="0138a06"/>为法。道是莊严。即非莊严。必须能所两忘。乃名莊 <lb ed="X" n="0571a13"/><lb ed="R040" n="0138a07"/>严也。<persName>如来</persName>垂问。空生解悟。当知<persName>佛</persName>土莊严。是淸净 <lb ed="X" n="0571a14"/><lb ed="R040" n="0138a08"/>心。无住相心。一有住著心。为外尘所缚。不能活鱍 <lb ed="X" n="0571a15"/><lb ed="R040" n="0138a09"/>自在。如朽木不复萌。死<g ref="#CB01926">灰</g>不复燃一般。自谓莊严。 <lb ed="X" n="0571a16"/><lb ed="R040" n="0138a10"/>非真莊严也。应无所住而生其心。是金刚正眼涅 <lb ed="X" n="0571a17"/><lb ed="R040" n="0138a11"/>槃妙心。直指单传。最亲最切句。昔日六祖从柴担 <lb ed="X" n="0571a18"/><lb ed="R040" n="0138a12"/>上一闻便悟。入黄梅室。直下承当。凡属祖师门下。 <lb ed="X" n="0571a19"/><lb ed="R040" n="0138a13"/>须从无住生心处讨个落著。不得作语言文字。拍 <lb ed="X" n="0571a20"/><lb ed="R040" n="0138a14"/>盲承当。要与祖师西来意相应。方是莊严<persName>佛</persName>土也。 <lb ed="X" n="0571a21"/><lb ed="R040" n="0138a15"/>按古作字。生心为性。性如流水。不生则竭。性如林 <lb ed="X" n="0571a22"/><lb ed="R040" n="0138a16"/>木。不生则折。性如活火。不生则灭。性如月轮。不生 <lb ed="X" n="0571a23"/><lb ed="R040" n="0138a17"/>则缺。天地之运。昼夜不停。万物之機。循环不息。为 <lb ed="X" n="0571a24"/><lb ed="R040" n="0138a18"/>无所住。故无不生。自性如如。本无住著。本无生灭。 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0571b" n="0571b"/> <lb ed="X" n="0571b01"/><lb ed="R040" n="0138b01"/>识得无住生心。便是无生法忍也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571b02"/><lb ed="R040" n="0138b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571b0201">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0571b03"/><lb ed="R040" n="0138b03"/>大不。须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571b04"/><lb ed="R040" n="0138b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571b0401">承上文莊严<persName>佛</persName>土而言。随機问答。悟得<persName>佛</persName>土莊严 <lb ed="X" n="0571b05"/><lb ed="R040" n="0138b05"/>不著实相。不落大小。假令有人从相作观。由空入 <lb ed="X" n="0571b06"/><lb ed="R040" n="0138b06"/>假。丈六金身。忽而大等须弥。犹是法执边事。何以 <lb ed="X" n="0571b07"/><lb ed="R040" n="0138b07"/>故。淸净法身无有大小。<persName>佛</persName>说非身。是真法身。故名 <lb ed="X" n="0571b08"/><lb ed="R040" n="0138b08"/>为大身也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571b09"/><lb ed="R040" n="0138b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571b0901">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0571b10"/><lb ed="R040" n="0138b10"/>何。是诸恒河沙寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0571b11"/><lb ed="R040" n="0138b11"/>恒河尙多无数。何况其沙。须菩提。我今实言告汝。若 <lb ed="X" n="0571b12"/><lb ed="R040" n="0138b12"/>有善男子･善女人。以七宝满尔所恒河沙数三千大 <lb ed="X" n="0571b13"/><lb ed="R040" n="0138b13"/>千世界。以用佈施。得福多否。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0571b14"/><lb ed="R040" n="0138b14"/>告须菩提。若善男子･善女人。于此经中。乃至受持四 <lb ed="X" n="0571b15"/><lb ed="R040" n="0138b15"/>句偈等。为他人说。而此福德勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571b16"/><lb ed="R040" n="0138b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571b1601">此三破著相佈施求福之执。由诸菩萨。皆以七宝 <lb ed="X" n="0571b17"/><lb ed="R040" n="0138b17"/>佈施。多者为勝。<persName>佛</persName>就空生发问。谓恒河最多。河中 <lb ed="X" n="0571b18"/><lb ed="R040" n="0138b18"/>之沙。非计挍算数之所能及。是为多不。空生随问 <lb ed="X" n="0571b19"/><lb ed="R040" n="0139a01"/>随答。不容拟议。<persName>佛</persName>以宝喩沙。尽沙满界。用以佈施。 <lb ed="X" n="0571b20"/><lb ed="R040" n="0139a02"/>得福之多。自不容说。乃告之以受持经中四句偈。 <lb ed="X" n="0571b21"/><lb ed="R040" n="0139a03"/>为人解说者。此以法施。彼以财施。福德殊勝。非恒 <lb ed="X" n="0571b22"/><lb ed="R040" n="0139a04"/>河七宝之所能及也。受谓谛信领受。持谓持守遵 <lb ed="X" n="0571b23"/><lb ed="R040" n="0139a05"/>行。非泛泛念诵之比。为他人说者。四相全空。不说 <lb ed="X" n="0571b24"/><lb ed="R040" n="0139a06"/>而说。人法两忘。说而不说。我以不说说之。彼以不 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0571c" n="0571c"/> <lb ed="X" n="0571c01"/><lb ed="R040" n="0139a07"/>闻闻之。是名真解说。真福德也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571c02"/><lb ed="R040" n="0139a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571c0201">复次。须菩提。随说是经。乃至四句偈等。当知此处。一 <lb ed="X" n="0571c03"/><lb ed="R040" n="0139a09"/>切世间･天･人･阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。何况有人 <lb ed="X" n="0571c04"/><lb ed="R040" n="0139a10"/>尽能受持读诵。须菩提。当知是人。成就最上第一希 <lb ed="X" n="0571c05"/><lb ed="R040" n="0139a11"/>有之法。若是经典所在之处。即为有<persName>佛</persName>。若尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571c06"/><lb ed="R040" n="0139a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571c0601">承上文。告空生言。闻说此经。至四句偈等。当生希 <lb ed="X" n="0571c07"/><lb ed="R040" n="0139a13"/>有难遭之想。非但诸菩萨众。所当恭敬受持。世间 <lb ed="X" n="0571c08"/><lb ed="R040" n="0139a14"/>天人。乃至阿修罗等皆当恭敬供养。如<persName>佛</persName>在塔在 <lb ed="X" n="0571c09"/><lb ed="R040" n="0139a15"/>庙一般。法宝光明。照天照地。不可思议。何况盲人 <lb ed="X" n="0571c10"/><lb ed="R040" n="0139a16"/>受持是经。行解相应。诵读是经。心口如一。如是之 <lb ed="X" n="0571c11"/><lb ed="R040" n="0139a17"/>人。便能不離本处。成就第一稀有之法。法法流通。 <lb ed="X" n="0571c12"/><lb ed="R040" n="0139a18"/>不令断绝。经典所在。即<persName>佛</persName>所在。金刚会上。尊重弟 <lb ed="X" n="0571c13"/><lb ed="R040" n="0139b01"/>子。如须菩提等。逼塞虚空。无在无不在也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571c14"/><lb ed="R040" n="0139b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571c1401">尔时。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0571c15"/><lb ed="R040" n="0139b03"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名 <lb ed="X" n="0571c16"/><lb ed="R040" n="0139b04"/>字。汝当奉持。所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即 <lb ed="X" n="0571c17"/><lb ed="R040" n="0139b05"/>非般若波罗蜜。是名般若波罗蜜。须菩提。于意云何。 <lb ed="X" n="0571c18"/><lb ed="R040" n="0139b06"/><persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571c19"/><lb ed="R040" n="0139b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571c1901">法会未毕。遽请经名。盖空生到此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0571c1901" n="0571c1901"/><anchor xml:id="beg0571c1901" n="0571c1901"/>已<anchor xml:id="end0571c1901"/>领妙悟。当中 <lb ed="X" n="0571c20"/><lb ed="R040" n="0139b08"/>一问。截断众流。别通一路。结集前文。更进一解。学 <lb ed="X" n="0571c21"/><lb ed="R040" n="0139b09"/>者当知。华屋之门。从此深入。未可得少为足也。奉 <lb ed="X" n="0571c22"/><lb ed="R040" n="0139b10"/>持解義如上。所云<persName>佛</persName>说般若波罗蜜经云云者。谓 <lb ed="X" n="0571c23"/><lb ed="R040" n="0139b11"/>是法亲出<persName>佛</persName>口。故云<persName>佛</persName>说。默传<persName>佛</persName>心。超出言外。虽 <lb ed="X" n="0571c24"/><lb ed="R040" n="0139b12"/>有所得。实无可得。故云即非。即非即是。强与安名。 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0572a" n="0572a"/> <lb ed="X" n="0572a01"/><lb ed="R040" n="0139b13"/>故云是名。经题解说无容添足。出经名後。<persName>世尊</persName>说 <lb ed="X" n="0572a02"/><lb ed="R040" n="0139b14"/>法<anchor xml:id="nkr_note_add_0572a0201" n="0572a0201"/><anchor xml:id="beg0572a0201" n="0572a0201"/>已<anchor xml:id="end0572a0201"/>竟。却恐诸菩萨众。同时听受。领略粗旨。皆谓 <lb ed="X" n="0572a03"/><lb ed="R040" n="0139b15"/><persName>如来</persName>有所说法。故呼空生而征诘之。空生果能密 <lb ed="X" n="0572a04"/><lb ed="R040" n="0139b16"/>望其旨。直下承当。一句道破。<persName>如来</persName>实无所说。何等 <lb ed="X" n="0572a05"/><lb ed="R040" n="0139b17"/>直截。所是所说之法。能是能说之人。<persName>如来</persName>人法两 <lb ed="X" n="0572a06"/><lb ed="R040" n="0139b18"/>空。能所双泯。岂复更有说法之相邪。到此方知黄 <lb ed="X" n="0572a07"/><lb ed="R040" n="0140a01"/>面老子。婆心叨怛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572a08"/><lb ed="R040" n="0140a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572a0801">须菩提。于意云何。三千大千世界所有微尘。是为多 <lb ed="X" n="0572a09"/><lb ed="R040" n="0140a03"/>不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘。<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0572a10"/><lb ed="R040" n="0140a04"/>尘。是名微尘。<persName>如来</persName>说。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572a11"/><lb ed="R040" n="0140a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572a1101">此承上文。无所说法。不是顽空。盖尘界销镕。合成 <lb ed="X" n="0572a12"/><lb ed="R040" n="0140a06"/>一体。是非粉碎。摄入真空。靑靑翠竹。总是真如。<g ref="#CB15106">鬱</g> <lb ed="X" n="0572a13"/><lb ed="R040" n="0140a07"/><g ref="#CB15106">鬱</g>黄花。无非般若。现大为小。微尘即界。现小为大。 <lb ed="X" n="0572a14"/><lb ed="R040" n="0140a08"/>世界即尘。金刚全体。无处而非法身。般若真光。随 <lb ed="X" n="0572a15"/><lb ed="R040" n="0140a09"/>在皆成法宝。是无所说。无非所说之法也。<persName>佛</persName>于□ <lb ed="X" n="0572a16"/><lb ed="R040" n="0140a10"/>坐。一征一答。针芥相投。宫商妙协处。悟者方知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572a17"/><lb ed="R040" n="0140a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572a1701">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也。世 <lb ed="X" n="0572a18"/><lb ed="R040" n="0140a12"/>尊。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0572a19"/><lb ed="R040" n="0140a13"/>二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572a20"/><lb ed="R040" n="0140a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572a2001">此承上文尘界销镕。是故法化如一。依正三身实 <lb ed="X" n="0572a21"/><lb ed="R040" n="0140a15"/>相非有非无。奈诸菩萨众仰睹慈容。皆从三十二 <lb ed="X" n="0572a22"/><lb ed="R040" n="0140a16"/>相起见。殊不知此乃色相<persName>如来</persName>耳。当知别有一个 <lb ed="X" n="0572a23"/><lb ed="R040" n="0140a17"/>真性<persName>如来</persName>。非色非空。超然万象之表。无变无壞。消 <lb ed="X" n="0572a24"/><lb ed="R040" n="0140a18"/>归四相之中。故云。是相即非相。识得非相。是名真 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0572b" n="0572b"/> <lb ed="X" n="0572b01"/><lb ed="R040" n="0140b01"/>相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572b02"/><lb ed="R040" n="0140b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572b0201">须菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命佈施。 <lb ed="X" n="0572b03"/><lb ed="R040" n="0140b03"/>若复有人。于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0572b04"/><lb ed="R040" n="0140b04"/>其福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572b05"/><lb ed="R040" n="0140b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572b0501">四言福报。遣著相佈施之执。前言七宝佈施。是舍 <lb ed="X" n="0572b06"/><lb ed="R040" n="0140b06"/>外物。向外驰求。此言身命佈施。识破幻身。从幻作 <lb ed="X" n="0572b07"/><lb ed="R040" n="0140b07"/>福。虽捨幻躯。究非实际也。须信受奉持四句偈。悟 <lb ed="X" n="0572b08"/><lb ed="R040" n="0140b08"/>我人众生寿者。四相全无。三轮体空。为他人说。人 <lb ed="X" n="0572b09"/><lb ed="R040" n="0140b09"/>法两忘。自他兼利。乃为究竟。其福甚多者。般若之 <lb ed="X" n="0572b10"/><lb ed="R040" n="0140b10"/>福。遍及众生。不可思议也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572b11"/><lb ed="R040" n="0140b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572b1101">尔时。须菩提。闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣。而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0572b12"/><lb ed="R040" n="0140b12"/>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来所得慧 <lb ed="X" n="0572b13"/><lb ed="R040" n="0140b13"/>眼。未曾得闻如是之经。<persName>世尊</persName>。若复有人得闻是经。信 <lb ed="X" n="0572b14"/><lb ed="R040" n="0140b14"/>心淸净。即生实相。当知是人。成就第一稀有功德。世 <lb ed="X" n="0572b15"/><lb ed="R040" n="0140b15"/>尊。是实相者。即是非相。是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572b16"/><lb ed="R040" n="0140b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572b1601">上文言其福甚多。此云第一稀有功德。较前得福。 <lb ed="X" n="0572b17"/><lb ed="R040" n="0140b17"/>实为稀有也。空生得闻是经。悟入真空实相。非前 <lb ed="X" n="0572b18"/><lb ed="R040" n="0140b18"/>福报之比。欢喜到极。转生悲泣。自幸闻法之深。转 <lb ed="X" n="0572b19"/><lb ed="R040" n="0141a01"/>伤际遇之晚。不待征诘。而白<persName>佛</persName>言。悟後呈解也。空 <lb ed="X" n="0572b20"/><lb ed="R040" n="0141a02"/>生<anchor xml:id="nkr_note_add_0572b2001" n="0572b2001"/><anchor xml:id="beg0572b2001" n="0572b2001"/>已<anchor xml:id="end0572b2001"/>得慧眼。于有见真。未曾得闻是经。犹有空障。 <lb ed="X" n="0572b21"/><lb ed="R040" n="0141a03"/>闻是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0572b2101" n="0572b2101"/><anchor xml:id="beg0572b2101" n="0572b2101"/>已<anchor xml:id="end0572b2101"/>。于空亦遣。了达中道。洞见实相。白<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0572b22"/><lb ed="R040" n="0141a04"/>言。若复有人。闻我所闻。亦应得我所得。经中功德 <lb ed="X" n="0572b23"/><lb ed="R040" n="0141a05"/>不求自至。遂于万象森罗诸相虚幻之中。指出实 <lb ed="X" n="0572b24"/><lb ed="R040" n="0141a06"/>相。为一切功德根本。即自性也。自性若无。功德亦 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0572c" n="0572c"/> <lb ed="X" n="0572c01"/><lb ed="R040" n="0141a07"/>无。识得自性。功德本有。所谓实相者。乃是信心淸 <lb ed="X" n="0572c02"/><lb ed="R040" n="0141a08"/>净。妙湛总持。常空常寂。一大藏教收归自性分中。 <lb ed="X" n="0572c03"/><lb ed="R040" n="0141a09"/>无法可说。无<persName>佛</persName>可成。无生可度。是名实相成就第 <lb ed="X" n="0572c04"/><lb ed="R040" n="0141a10"/>一稀有功德也。经中所言。福德兼擧。为中根人说 <lb ed="X" n="0572c05"/><lb ed="R040" n="0141a11"/>耳。此独言功德者。是功成果满之候。福报不足道 <lb ed="X" n="0572c06"/><lb ed="R040" n="0141a12"/>矣。壇经有德在法身中。非在于福之语。正谓此也。</p> <lb ed="X" n="0572c07"/><lb ed="R040" n="0141a13"/><p xml:id="pX25p0572c0701">恐诸菩萨闻说实相。以为实有。著相求之。去道远 <lb ed="X" n="0572c08"/><lb ed="R040" n="0141a14"/>矣。故空生再白<persName>佛</persName>言。所谓实相者。心如太虚。无相 <lb ed="X" n="0572c09"/><lb ed="R040" n="0141a15"/>可求。故云即是非相。又恐闻说非相。舍实取空。认 <lb ed="X" n="0572c10"/><lb ed="R040" n="0141a16"/>作龟毛兔角。不知本来实相。即是非相。非有非无 <lb ed="X" n="0572c11"/><lb ed="R040" n="0141a17"/>非空非实。正如水中盐味。色裡胶靑。决定是有。不 <lb ed="X" n="0572c12"/><lb ed="R040" n="0141a18"/>见其形。是故<persName>如来</persName>说名实相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572c13"/><lb ed="R040" n="0141b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572c1301"><persName>世尊</persName>。我今得闻如是经典。信解受持不足为难。若当 <lb ed="X" n="0572c14"/><lb ed="R040" n="0141b02"/>来世。後五百岁。其有众生。得闻是经。信解受持。是人 <lb ed="X" n="0572c15"/><lb ed="R040" n="0141b03"/>即为第一稀有。何以故。此人无我相･无人相･无众生 <lb ed="X" n="0572c16"/><lb ed="R040" n="0141b04"/>相･无寿者相。所以者何。我相即是非相。人相･众生相･ <lb ed="X" n="0572c17"/><lb ed="R040" n="0141b05"/>寿者相即是非相。何以故。離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0572c18"/><lb ed="R040" n="0141b06"/>告须菩提。如是。如是。若复有人。得闻是经。不惊･不怖･ <lb ed="X" n="0572c19"/><lb ed="R040" n="0141b07"/>不畏。当知是人甚为稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572c20"/><lb ed="R040" n="0141b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572c2001">承上文第一稀有功德。此但言稀有。功德不足道 <lb ed="X" n="0572c21"/><lb ed="R040" n="0141b09"/>矣。空生既悟之後。为众生说法。使同归于悟也。先 <lb ed="X" n="0572c22"/><lb ed="R040" n="0141b10"/>陈我得闻是经典。信解受持。未足为难。愿与当来 <lb ed="X" n="0572c23"/><lb ed="R040" n="0141b11"/>五百年。为一小劫。所有众生。同一信解。同一受持。 <lb ed="X" n="0572c24"/><lb ed="R040" n="0141b12"/>乃为稀有难得之缘。何以故。此信解受持之人。识 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0573a" n="0573a"/> <lb ed="X" n="0573a01"/><lb ed="R040" n="0141b13"/>得经中四句偈。即能空诸四相。我人众生寿者。道 <lb ed="X" n="0573a02"/><lb ed="R040" n="0141b14"/>是无相。即是非相。是相非相。二见俱離。与<persName>佛</persName>平等。 <lb ed="X" n="0573a03"/><lb ed="R040" n="0141b15"/>故言即名是<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>乃印可。如是如是者。深契<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0573a04"/><lb ed="R040" n="0141b16"/>法要也。空生又恐後世众生。于大乘经典。河汉其 <lb ed="X" n="0573a05"/><lb ed="R040" n="0141b17"/>言。望洋而退。信受奉持难得其人。良由众生心量 <lb ed="X" n="0573a06"/><lb ed="R040" n="0141b18"/>狭劣。少见多怪。遇大而惊。逢高而怖。见难而畏。审 <lb ed="X" n="0573a07"/><lb ed="R040" n="0142a01"/>能从闻入信。因信遣疑。安然不惊。怛然不怖。毅然 <lb ed="X" n="0573a08"/><lb ed="R040" n="0142a02"/>不畏者。信受奉持。固为第一稀有功德。当知是人。 <lb ed="X" n="0573a09"/><lb ed="R040" n="0142a03"/>甚为稀有。非功德之可比也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573a10"/><lb ed="R040" n="0142a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573a1001">何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说。第一波罗蜜。即非第一波罗 <lb ed="X" n="0573a11"/><lb ed="R040" n="0142a05"/>蜜。是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573a12"/><lb ed="R040" n="0142a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573a1201">此承上文。更进一解。上文空生闻经得悟。更发大 <lb ed="X" n="0573a13"/><lb ed="R040" n="0142a07"/>愿。以此经偈。流通法界。直至五百年後众生。人各 <lb ed="X" n="0573a14"/><lb ed="R040" n="0142a08"/>闻经。人各信解受持。空诸四相。不惊不怖不畏。此 <lb ed="X" n="0573a15"/><lb ed="R040" n="0142a09"/>是空生一片婆心法施。最为极则。<persName>世尊</persName>呼而告之 <lb ed="X" n="0573a16"/><lb ed="R040" n="0142a10"/>云。汝所法施。是第一究竟。当知一切众生。尽人有 <lb ed="X" n="0573a17"/><lb ed="R040" n="0142a11"/>此一部真经。秘在<persName>如来</persName>藏中。悟则为<persName>佛</persName>。迷则众生。 <lb ed="X" n="0573a18"/><lb ed="R040" n="0142a12"/>究竟无<persName>佛</persName>可成。无生所度。无法可施。无岸可到。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0573a19"/><lb ed="R040" n="0142a13"/>说佈施。是第一波罗蜜。即非第一波罗蜜。不过假 <lb ed="X" n="0573a20"/><lb ed="R040" n="0142a14"/>借名字。使人识取彼岸。先登直到耳。按波罗蜜有 <lb ed="X" n="0573a21"/><lb ed="R040" n="0142a15"/>十。一佈施。二持戒。三忍辱。四精进。五禅定。六智慧。 <lb ed="X" n="0573a22"/><lb ed="R040" n="0142a16"/>七慈。八悲。九方便。十不退。此云第一者。指佈施言。 <lb ed="X" n="0573a23"/><lb ed="R040" n="0142a17"/>前为求福说。此度生说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573a24"/><lb ed="R040" n="0142a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573a2401">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。是名忍 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0573b" n="0573b"/> <lb ed="X" n="0573b01"/><lb ed="R040" n="0142b01"/>辱波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573b02"/><lb ed="R040" n="0142b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573b0201">承上文。身命佈施。更进一解。前属佈施分摄。此属 <lb ed="X" n="0573b03"/><lb ed="R040" n="0142b03"/>忍辱者。盖捨身断命而行佈施。是佈施极则。不嗔 <lb ed="X" n="0573b04"/><lb ed="R040" n="0142b04"/>不恚。不烦不恼。是忍辱极则。是能究竟到彼岸之 <lb ed="X" n="0573b05"/><lb ed="R040" n="0142b05"/>人。当知更有向上一步。四相非有。三轮体空。无施 <lb ed="X" n="0573b06"/><lb ed="R040" n="0142b06"/>者。无受施者。无辱可忍。无岸可登。方是极则之极 <lb ed="X" n="0573b07"/><lb ed="R040" n="0142b07"/>则。故语空生云。<persName>如来</persName>说忍辱非忍辱。不过假借名 <lb ed="X" n="0573b08"/><lb ed="R040" n="0142b08"/>言。使人承当耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573b09"/><lb ed="R040" n="0142b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573b0901">何以故。须菩提。如我昔为歌利王割截身体。我于尔 <lb ed="X" n="0573b10"/><lb ed="R040" n="0142b10"/>时。无我相･无人相･无众生相･无寿者相。何以故。我于 <lb ed="X" n="0573b11"/><lb ed="R040" n="0142b11"/>往昔节节肢解时。若有我相･人相･众生相･寿者相。应 <lb ed="X" n="0573b12"/><lb ed="R040" n="0142b12"/>生嗔恨。须菩提。又念过去于五百世作忍辱仙人。于 <lb ed="X" n="0573b13"/><lb ed="R040" n="0142b13"/>尔所世。无我相･无人相･无众生相･无寿者相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573b14"/><lb ed="R040" n="0142b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573b1401">承上文忍辱言。<persName>世尊</persName>现身说法。向自<anchor xml:id="nkr_note_add_0573b1401" n="0573b1401"/><anchor xml:id="beg0573b1401" n="0573b1401"/>己<anchor xml:id="end0573b1401"/>分中。拈出 <lb ed="X" n="0573b15"/><lb ed="R040" n="0142b15"/>忍辱榜样。到此方是极则也。昔<persName>世尊</persName>五百世前作 <lb ed="X" n="0573b16"/><lb ed="R040" n="0142b16"/>忍辱仙人。山中宴坐。遇歌利王出猎。王暂憩息。左 <lb ed="X" n="0573b17"/><lb ed="R040" n="0142b17"/>右婇女。往见仙人围绕礼拜。王既觉知。大怒割截 <lb ed="X" n="0573b18"/><lb ed="R040" n="0142b18"/>仙人肢体。仙人欢喜纳受。自发愿云。愿生生世世 <lb ed="X" n="0573b19"/><lb ed="R040" n="0143a01"/>度王成<persName>佛</persName>。此便是身命佈施。当节节肢解时不生 <lb ed="X" n="0573b20"/><lb ed="R040" n="0143a02"/>嗔恨。无甚奇特不过空诸所有。无受割截之我。无 <lb ed="X" n="0573b21"/><lb ed="R040" n="0143a03"/>施割截之人。无业报之众生。无痴恋身令之寿者。 <lb ed="X" n="0573b22"/><lb ed="R040" n="0143a04"/>尙要解冤释结。度令成<persName>佛</persName>而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0573b2201" n="0573b2201"/><anchor xml:id="beg0573b2201" n="0573b2201"/>已<anchor xml:id="end0573b2201"/>。是能忍辱。而行 <lb ed="X" n="0573b23"/><lb ed="R040" n="0143a05"/>佈施也。念过去下。乃追述前因。为後人佈施榜样耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573b24"/><lb ed="R040" n="0143a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573b2401">是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨多罗三藐三 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0573c" n="0573c"/> <lb ed="X" n="0573c01"/><lb ed="R040" n="0143a07"/>菩提心。不应住色生心。不应住声香味触法生心。应 <lb ed="X" n="0573c02"/><lb ed="R040" n="0143a08"/>生无所住心。若心有住。即为非住。是故<persName>佛</persName>说。菩萨心 <lb ed="X" n="0573c03"/><lb ed="R040" n="0143a09"/>不应住色佈施。须菩提。菩萨为利益一切众生故。应 <lb ed="X" n="0573c04"/><lb ed="R040" n="0143a10"/>如是佈施。<persName>如来</persName>说。一切诸相。即是非相。又说。一切众 <lb ed="X" n="0573c05"/><lb ed="R040" n="0143a11"/>生。即非众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573c06"/><lb ed="R040" n="0143a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573c0601">承上文。佈施忍辱。離一切相而言。告须菩提。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0573c07"/><lb ed="R040" n="0143a13"/>離相度生。诸菩萨亦应離一切相。发无上菩提心 <lb ed="X" n="0573c08"/><lb ed="R040" n="0143a14"/>也。所云離相者。非是脱空之谓。谓于六尘扰扰。诸 <lb ed="X" n="0573c09"/><lb ed="R040" n="0143a15"/>相交集中。万象森罗。一真独露。见色闻声不应住 <lb ed="X" n="0573c10"/><lb ed="R040" n="0143a16"/>著。香味触法。亦复如是。前云应无所住而生其心 <lb ed="X" n="0573c11"/><lb ed="R040" n="0143a17"/>者。境与心融。今云应生无所住心者。心随境化。若 <lb ed="X" n="0573c12"/><lb ed="R040" n="0143a18"/>心有所住。便是不融不化。著意安排。即为非住矣。 <lb ed="X" n="0573c13"/><lb ed="R040" n="0143b01"/>是故<persName>佛</persName>说菩萨度生真心。不应住在六尘边。而行 <lb ed="X" n="0573c14"/><lb ed="R040" n="0143b02"/>佈施。住相佈施。利益有限。離相佈施。利益无穷。故 <lb ed="X" n="0573c15"/><lb ed="R040" n="0143b03"/>云应如是佈施也。又恐菩萨从众生著相。认相为 <lb ed="X" n="0573c16"/><lb ed="R040" n="0143b04"/>我。众生为人。相与众生。分而为二。故<persName>佛</persName>随建随扫。 <lb ed="X" n="0573c17"/><lb ed="R040" n="0143b05"/>说是相即非相。说是众生即非众生。众生即相。相 <lb ed="X" n="0573c18"/><lb ed="R040" n="0143b06"/>即众生也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573c19"/><lb ed="R040" n="0143b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573c1901">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者･实语者･如语者･不诳语者･不 <lb ed="X" n="0573c20"/><lb ed="R040" n="0143b08"/>异语者。须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573c21"/><lb ed="R040" n="0143b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573c2101">上文出经题後。<persName>佛</persName>为空生说法。深入一层。说到因 <lb ed="X" n="0573c22"/><lb ed="R040" n="0143b10"/>果皆空时。却恐闻者。发起疑情。谓果空不必用因。 <lb ed="X" n="0573c23"/><lb ed="R040" n="0143b11"/>因空不能得果。且因中行施。不住生心。则无实果 <lb ed="X" n="0573c24"/><lb ed="R040" n="0143b12"/>可证矣。<persName>世尊</persName>不待请问。诫以勿疑。但当谛信。<persName>佛</persName>言 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0574a" n="0574a"/> <lb ed="X" n="0574a01"/><lb ed="R040" n="0143b13"/>真语无伪。实语无虚。如语无变。不诳语无欺。不异 <lb ed="X" n="0574a02"/><lb ed="R040" n="0143b14"/>语无别。空生所闻之法。即<persName>如来</persName>所得之法。说实说 <lb ed="X" n="0574a03"/><lb ed="R040" n="0143b15"/>虚。皆为戏论。不可妄起疑情也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574a04"/><lb ed="R040" n="0143b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574a0401">须菩提。若菩萨心住于法而行佈施。如人入暗。即无 <lb ed="X" n="0574a05"/><lb ed="R040" n="0143b17"/>所见。若菩萨心不住法而行佈施。如人有目。日光明 <lb ed="X" n="0574a06"/><lb ed="R040" n="0143b18"/>照。见种种色。须菩提。当来之世。若有善男子･善女人。 <lb ed="X" n="0574a07"/><lb ed="R040" n="0144a01"/>能于此经受持读诵。即为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智慧。悉知是人。 <lb ed="X" n="0574a08"/><lb ed="R040" n="0144a02"/>悉见是人。皆得成就无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574a09"/><lb ed="R040" n="0144a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574a0901">此语空生褈申法施玄旨。以菩萨心化度众生者。 <lb ed="X" n="0574a10"/><lb ed="R040" n="0144a04"/>心住于法而行佈施。便成法执。而生法障。如入暗 <lb ed="X" n="0574a11"/><lb ed="R040" n="0144a05"/>室。了无所见一般。若能不住于法。而行佈施。豁开 <lb ed="X" n="0574a12"/><lb ed="R040" n="0144a06"/>法眼。睹见法光。如有目人。见地分明。更藉日光。种 <lb ed="X" n="0574a13"/><lb ed="R040" n="0144a07"/>种色相。照烛无遗。乃呼空生而付嘱之。受持此经。 <lb ed="X" n="0574a14"/><lb ed="R040" n="0144a08"/>传与当来。尽人皆得受持读诵。其人智慧。入<persName>佛</persName>知 <lb ed="X" n="0574a15"/><lb ed="R040" n="0144a09"/>见。<persName>如来</persName>智慧所照亦复如是。感应道交。悉知悉见。 <lb ed="X" n="0574a16"/><lb ed="R040" n="0144a10"/>成就无量功德。不可思议。此无住相。而行佈施之 <lb ed="X" n="0574a17"/><lb ed="R040" n="0144a11"/>妙用也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574a18"/><lb ed="R040" n="0144a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574a1801">须菩提。若有善男子･善女人。初日分。以恒河沙等身 <lb ed="X" n="0574a19"/><lb ed="R040" n="0144a13"/>佈施。中日分。复以恒河沙等身佈施。後日分。亦以恒 <lb ed="X" n="0574a20"/><lb ed="R040" n="0144a14"/>河沙等身佈施。如是无量百千万亿劫以身佈施。若 <lb ed="X" n="0574a21"/><lb ed="R040" n="0144a15"/>复有人。闻此经典。信心不逆。其福勝彼。何况书写･受 <lb ed="X" n="0574a22"/><lb ed="R040" n="0144a16"/>持･读诵･为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574a23"/><lb ed="R040" n="0144a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574a2301">承上文。不住相佈施而言。前浅後深。前经所说。不 <lb ed="X" n="0574a24"/><lb ed="R040" n="0144a18"/>及时分。与等身分。此言一日三时。及恒河沙数等 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0574b" n="0574b"/> <lb ed="X" n="0574b01"/><lb ed="R040" n="0144b01"/>身分不及命根者。意此非前文身命佈施之解。盖 <lb ed="X" n="0574b02"/><lb ed="R040" n="0144b02"/>谓随时随地种种现身。历劫行施也。前经止云受 <lb ed="X" n="0574b03"/><lb ed="R040" n="0144b03"/>持。此云信心不逆。是与般若契合。直至不疑之地。 <lb ed="X" n="0574b04"/><lb ed="R040" n="0144b04"/>一心随顺。依教奉行。非徒受持而<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b0401" n="0574b0401"/><anchor xml:id="beg0574b0401" n="0574b0401"/>已<anchor xml:id="end0574b0401"/>也。书写受持 <lb ed="X" n="0574b05"/><lb ed="R040" n="0144b05"/>为人解说。是从般若光中。流出语言文字。代<persName>佛</persName>宣 <lb ed="X" n="0574b06"/><lb ed="R040" n="0144b06"/>扬。非徒纸上陈言。依文解義之可比。是能不住于 <lb ed="X" n="0574b07"/><lb ed="R040" n="0144b07"/>法而行佈施者。其福勝彼。谓般若经中。自然本具 <lb ed="X" n="0574b08"/><lb ed="R040" n="0144b08"/>之福德。四句妙偈。包括恒沙身根器界一切众生。 <lb ed="X" n="0574b09"/><lb ed="R040" n="0144b09"/>皆在<persName>如来</persName>福德之中。勝彼现身佈施者相去远矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b10"/><lb ed="R040" n="0144b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574b1001">须菩提。以要言之。是经有不可思议･不可称量･无边 <lb ed="X" n="0574b11"/><lb ed="R040" n="0144b11"/>功德。<persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最上乘者说。若有人 <lb ed="X" n="0574b12"/><lb ed="R040" n="0144b12"/>能受持读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0574b13"/><lb ed="R040" n="0144b13"/>得成就不可量･不可称･无有边･不可思议功德。如是 <lb ed="X" n="0574b14"/><lb ed="R040" n="0144b14"/>人等。则为荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。何以故。 <lb ed="X" n="0574b15"/><lb ed="R040" n="0144b15"/>须菩提。若乐小法者。著我见･人见･众生见･寿者见。即 <lb ed="X" n="0574b16"/><lb ed="R040" n="0144b16"/>于此经。不能听受读诵･为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b17"/><lb ed="R040" n="0144b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574b1701">此要言一经旨趣。超出凡情世见之外。故不可思。 <lb ed="X" n="0574b18"/><lb ed="R040" n="0144b18"/>超出语言文字之外。故不可议。超出算数计挍之 <lb ed="X" n="0574b19"/><lb ed="R040" n="0145a01"/>外。故不可量。充满十方。遍周三界故无边。所云功 <lb ed="X" n="0574b20"/><lb ed="R040" n="0145a02"/>德。即前不住相佈施者是。此是<persName>佛</persName>法极则。非小根 <lb ed="X" n="0574b21"/><lb ed="R040" n="0145a03"/>小器之人所能承当。<persName>如来</persName>特为菩萨乘･<persName>佛</persName>乘而说。 <lb ed="X" n="0574b22"/><lb ed="R040" n="0145a04"/>能发大乘心者。即是菩萨。发最上乘心者。即同如 <lb ed="X" n="0574b23"/><lb ed="R040" n="0145a05"/>来。无上法门。需人荷担。倘或畏大乐小。必不能堪 <lb ed="X" n="0574b24"/><lb ed="R040" n="0145a06"/>任负荷。儒教所谓人能弘道。非道弘人。是也。乃复 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0574c" n="0574c"/> <lb ed="X" n="0574c01"/><lb ed="R040" n="0145a07"/>申言。受持读诵演说功德。具<persName>佛</persName>知见。当为<persName>如来</persName>之 <lb ed="X" n="0574c02"/><lb ed="R040" n="0145a08"/>所护念付嘱。成就大功德藏。一肩负荷。无上菩提 <lb ed="X" n="0574c03"/><lb ed="R040" n="0145a09"/>无有退屈。若是喜乐小法之人。自甘下劣。便著我 <lb ed="X" n="0574c04"/><lb ed="R040" n="0145a10"/>见。分别彼<anchor xml:id="nkr_note_add_0574c0401" n="0574c0401"/><anchor xml:id="beg0574c0401" n="0574c0401"/>己<anchor xml:id="end0574c0401"/>。便著人见。置四生于度外。期身命之 <lb ed="X" n="0574c05"/><lb ed="R040" n="0145a11"/>延长。著众生寿者见。四见存于隐微。四相积为生 <lb ed="X" n="0574c06"/><lb ed="R040" n="0145a12"/>灭。不能契此经旨。信受读诵。为人解说。如上所云 <lb ed="X" n="0574c07"/><lb ed="R040" n="0145a13"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c08"/><lb ed="R040" n="0145a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574c0801">须菩提。在在处处。若有此经。一切世间･天･人･阿修罗。 <lb ed="X" n="0574c09"/><lb ed="R040" n="0145a15"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处即为是塔。皆应恭敬。作礼围绕。 <lb ed="X" n="0574c10"/><lb ed="R040" n="0145a16"/>以诸花香。而散其处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c11"/><lb ed="R040" n="0145a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574c1101">此赞般若法身常住。世人但知敬信法宝。殊不知 <lb ed="X" n="0574c12"/><lb ed="R040" n="0145a18"/>法宝即是法身。三世诸<persName>佛</persName>。慧命所寄。一切众生。性 <lb ed="X" n="0574c13"/><lb ed="R040" n="0145b01"/>命所关。在在处处有此法宝。在在处处有此法身。 <lb ed="X" n="0574c14"/><lb ed="R040" n="0145b02"/>天人修罗同具同有。所当供养。<persName>如来</persName>灭度後遗下 <lb ed="X" n="0574c15"/><lb ed="R040" n="0145b03"/>舍利真身。天上人间建塔莊严。实为恭敬。此经乃 <lb ed="X" n="0574c16"/><lb ed="R040" n="0145b04"/><persName>如来</persName>遗教。亲口亲言。非等闲文字之比。所当恭敬 <lb ed="X" n="0574c17"/><lb ed="R040" n="0145b05"/>围绕散花香于其处者。恭敬表皈依。围绕表迴向。 <lb ed="X" n="0574c18"/><lb ed="R040" n="0145b06"/>散花香表一切功德。莊严<persName>佛</persName>土。处处皆然。无非般 <lb ed="X" n="0574c19"/><lb ed="R040" n="0145b07"/>若也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c20"/><lb ed="R040" n="0145b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574c2001">复次。须菩提。善男子･善女人。受持读诵此经。若为人 <lb ed="X" n="0574c21"/><lb ed="R040" n="0145b09"/>轻贱。是人先世罪业。应堕恶道。以今世人轻贱故。先 <lb ed="X" n="0574c22"/><lb ed="R040" n="0145b10"/>世罪业即为消灭。当得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c23"/><lb ed="R040" n="0145b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574c2301">此赞般若功德。有離障出缠之益。上明生善。今明 <lb ed="X" n="0574c24"/><lb ed="R040" n="0145b12"/>灭恶。造作定业。不可逃避者。修般若因。前生罪业 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0575a" n="0575a"/> <lb ed="X" n="0575a01"/><lb ed="R040" n="0145b13"/>应堕三恶道者。乘般若力。转重为轻。不过馀残宿 <lb ed="X" n="0575a02"/><lb ed="R040" n="0145b14"/>报。定业难逃。为人轻贱。入般若门。宿生罪业即为 <lb ed="X" n="0575a03"/><lb ed="R040" n="0145b15"/>消除。而得无上菩提也。置此论者。缘世间有信心 <lb ed="X" n="0575a04"/><lb ed="R040" n="0145b16"/>行善。信经修性之人。现生轗轲。名位屈辱。衣食艰 <lb ed="X" n="0575a05"/><lb ed="R040" n="0145b17"/>难。受人骂辱轻贱者。亦复不少。俗眼视之。便谓<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0575a06"/><lb ed="R040" n="0145b18"/>法无灵。不知此一轻贱。正是转因易果。直趋无上 <lb ed="X" n="0575a07"/><lb ed="R040" n="0146a01"/>菩提时节。不可因此而退屈也。<persName>佛</persName>语空生。宣佈此 <lb ed="X" n="0575a08"/><lb ed="R040" n="0146a02"/>義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575a09"/><lb ed="R040" n="0146a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0575a0901">须菩提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値 <lb ed="X" n="0575a10"/><lb ed="R040" n="0146a04"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过 <lb ed="X" n="0575a11"/><lb ed="R040" n="0146a05"/>者。若复有人。于後末世。能受持读诵此经。所得功德。 <lb ed="X" n="0575a12"/><lb ed="R040" n="0146a06"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分･乃至 <lb ed="X" n="0575a13"/><lb ed="R040" n="0146a07"/>算数譬喩所不能及。须菩提。若善男子･善女人。于後 <lb ed="X" n="0575a14"/><lb ed="R040" n="0146a08"/>末世。有受持读诵此经。所得功德。我若具说者。或有 <lb ed="X" n="0575a15"/><lb ed="R040" n="0146a09"/>人闻。心则狂乱。狐疑不信。须菩提。当知是经義不可 <lb ed="X" n="0575a16"/><lb ed="R040" n="0146a10"/>思议。果报亦不可思议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575a17"/><lb ed="R040" n="0146a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0575a1701">此是<persName>如来</persName>现身说法。极言般若勝因。非供养承事 <lb ed="X" n="0575a18"/><lb ed="R040" n="0146a12"/>一切诸<persName>佛</persName>所及。自念我在过去无量劫。燃灯<persName>佛</persName>所 <lb ed="X" n="0575a19"/><lb ed="R040" n="0146a13"/>得値若干数万亿诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无唐捐者。 <lb ed="X" n="0575a20"/><lb ed="R040" n="0146a14"/>此种功德。实非前文身命佈施之比。若复有人。于 <lb ed="X" n="0575a21"/><lb ed="R040" n="0146a15"/>末後世。称经功德。勝我供养承事功德。百不及一。 <lb ed="X" n="0575a22"/><lb ed="R040" n="0146a16"/>乃至多数等分。所不能及者。盖谓无相功德勝有 <lb ed="X" n="0575a23"/><lb ed="R040" n="0146a17"/>为法万万也。极言此经功德。不可思议如此。功德 <lb ed="X" n="0575a24"/><lb ed="R040" n="0146a18"/>无尽。我说无尽。众生无尽。疑信无尽。<persName>如来</persName>随其根 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0575b" n="0575b"/> <lb ed="X" n="0575b01"/><lb ed="R040" n="0146b01"/>器而善导之。不可不说。不容尽说。所谓止止不须 <lb ed="X" n="0575b02"/><lb ed="R040" n="0146b02"/>说。我法妙难思。一句道尽闻者易起疑情。心狂惑 <lb ed="X" n="0575b03"/><lb ed="R040" n="0146b03"/>乱。反生诽谤。堕三恶道。利之适所以害之。起下文 <lb ed="X" n="0575b04"/><lb ed="R040" n="0146b04"/>空生再问之意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575b05"/><lb ed="R040" n="0146b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0575b0501">尔时。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0575b06"/><lb ed="R040" n="0146b06"/>罗三藐三菩提心。云何应住。云何降伏其心。<persName>佛</persName>告须 <lb ed="X" n="0575b07"/><lb ed="R040" n="0146b07"/>菩提。善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心者。 <lb ed="X" n="0575b08"/><lb ed="R040" n="0146b08"/>当生如是心。我应灭度一切众生。灭度一切众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b0801" n="0575b0801"/><anchor xml:id="beg0575b0801" n="0575b0801"/>已<anchor xml:id="end0575b0801"/>。 <lb ed="X" n="0575b09"/><lb ed="R040" n="0146b09"/>而无有一众生实灭度者。何以故。须菩提。若菩萨有 <lb ed="X" n="0575b10"/><lb ed="R040" n="0146b10"/>我相･人相･众生相･寿者相。即非菩萨。所以者何。须菩 <lb ed="X" n="0575b11"/><lb ed="R040" n="0146b11"/>提。实无有法发阿耨多罗三藐三菩提心者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575b12"/><lb ed="R040" n="0146b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0575b1201">此节问答。颇涉褈复。憨山决疑略云。初问应住降 <lb ed="X" n="0575b13"/><lb ed="R040" n="0146b13"/>伏以来。通破凡夫修菩萨行者。所执之疑。当知我 <lb ed="X" n="0575b14"/><lb ed="R040" n="0146b14"/>法二执。有粗有细。前破凡夫粗执。以所执五蕴色 <lb ed="X" n="0575b15"/><lb ed="R040" n="0146b15"/>身为我执。执我所依为缘尘。六度之行。希求菩提 <lb ed="X" n="0575b16"/><lb ed="R040" n="0146b16"/>者为法执。缘此二执。皆著相故。是故破初发心菩 <lb ed="X" n="0575b17"/><lb ed="R040" n="0146b17"/>萨未悟般若之疑。但显下不见有众生可度也。此 <lb ed="X" n="0575b18"/><lb ed="R040" n="0146b18"/>後乃破细微我法二执。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b1801" n="0575b1801"/><anchor xml:id="beg0575b1801" n="0575b1801"/>已<anchor xml:id="end0575b1801"/>悟般若之菩萨。但执 <lb ed="X" n="0575b19"/><lb ed="R040" n="0147a01"/>有能证之智。为我。有所证之真如。为人。能证能悟。 <lb ed="X" n="0575b20"/><lb ed="R040" n="0147a02"/>为众生。证悟未忘。潜续如命。为寿者。以此四相。最 <lb ed="X" n="0575b21"/><lb ed="R040" n="0147a03"/>极微细。故为微细二执。所谓存我觉我也。故向下 <lb ed="X" n="0575b22"/><lb ed="R040" n="0147a04"/>发挥。独标一我字。但破我执。上不见有<persName>佛</persName>果可求 <lb ed="X" n="0575b23"/><lb ed="R040" n="0147a05"/>也。此与前文。问同意别。观者应知。</p><p xml:id="pX25p0575b2314" cb:place="inline">经中初问。云何 <lb ed="X" n="0575b24"/><lb ed="R040" n="0147a06"/>应住。云何降伏其心者。谓初心菩萨･大心凡夫。始 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0575c" n="0575c"/> <lb ed="X" n="0575c01"/><lb ed="R040" n="0147a07"/>发度生之心。种种著相。依著自<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0101" n="0575c0101"/><anchor xml:id="beg0575c0101" n="0575c0101"/>己<anchor xml:id="end0575c0101"/>五蕴色身修行。 <lb ed="X" n="0575c02"/><lb ed="R040" n="0147a08"/>其所佈施。执著六尘粗相而求福报。其所求菩提。 <lb ed="X" n="0575c03"/><lb ed="R040" n="0147a09"/>执著化<persName>佛</persName>色相之身。其土。则众宝莊严之土。种种 <lb ed="X" n="0575c04"/><lb ed="R040" n="0147a10"/>修行。皆不離相。去般若远矣。空生发问。被<persName>佛</persName>褈褈 <lb ed="X" n="0575c05"/><lb ed="R040" n="0147a11"/>破斥。直至一切色相皆離。方契真如。般若实智。到 <lb ed="X" n="0575c06"/><lb ed="R040" n="0147a12"/>此。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0601" n="0575c0601"/><anchor xml:id="beg0575c0601" n="0575c0601"/>已<anchor xml:id="end0575c0601"/>悟。大众疑消。经文不可思议<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0602" n="0575c0602"/><anchor xml:id="beg0575c0602" n="0575c0602"/>已<anchor xml:id="end0575c0602"/>前。皆是 <lb ed="X" n="0575c07"/><lb ed="R040" n="0147a13"/>此意也。</p><p xml:id="pX25p0575c0704" cb:place="inline">今此经文以下。乃是破<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0701" n="0575c0701"/><anchor xml:id="beg0575c0701" n="0575c0701"/>已<anchor xml:id="end0575c0701"/>悟般若菩萨微 <lb ed="X" n="0575c08"/><lb ed="R040" n="0147a14"/>细之执。四相皆细。到此。独标一我字为首。但云。我 <lb ed="X" n="0575c09"/><lb ed="R040" n="0147a15"/>应灭度众生。再不复言及佈施。是知<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0901" n="0575c0901"/><anchor xml:id="beg0575c0901" n="0575c0901"/>已<anchor xml:id="end0575c0901"/>悟菩萨。功 <lb ed="X" n="0575c10"/><lb ed="R040" n="0147a16"/>行<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c1001" n="0575c1001"/><anchor xml:id="beg0575c1001" n="0575c1001"/>已<anchor xml:id="end0575c1001"/>圆。唯有生･<persName>佛</persName>之见未泯耳。然此细智为我。又 <lb ed="X" n="0575c11"/><lb ed="R040" n="0147a17"/>问应住降伏。似与前问同意何也。盖此菩萨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c1101" n="0575c1101"/><anchor xml:id="beg0575c1101" n="0575c1101"/>已<anchor xml:id="end0575c1101"/>離 <lb ed="X" n="0575c12"/><lb ed="R040" n="0147a18"/>五蕴。但习气未忘。故于真如智中。亦求安住。且谓 <lb ed="X" n="0575c13"/><lb ed="R040" n="0147b01"/>菩提有所住处。求而不得。致心不安。故问降伏。此 <lb ed="X" n="0575c14"/><lb ed="R040" n="0147b02"/>求<persName>佛</persName>之心未安。以生<persName>佛</persName>之见未泯。不达平等一如 <lb ed="X" n="0575c15"/><lb ed="R040" n="0147b03"/>之故。问同意别。故<persName>世尊</persName>破云。发菩提心者。当作如 <lb ed="X" n="0575c16"/><lb ed="R040" n="0147b04"/>是观。我灭度一切众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c1601" n="0575c1601"/><anchor xml:id="beg0575c1601" n="0575c1601"/>已<anchor xml:id="end0575c1601"/>。实无有一众生得灭度 <lb ed="X" n="0575c17"/><lb ed="R040" n="0147b05"/>者。良以众生。本自如如。不待更灭更度。若执有灭 <lb ed="X" n="0575c18"/><lb ed="R040" n="0147b06"/>度。便著四相。非菩萨矣。此不见有众生可度也。生 <lb ed="X" n="0575c19"/><lb ed="R040" n="0147b07"/><persName>佛</persName>本来平等。众生既无可灭。此中实无有法可求 <lb ed="X" n="0575c20"/><lb ed="R040" n="0147b08"/>菩提者。何以故。以众生本自寂灭。即是菩提。不得 <lb ed="X" n="0575c21"/><lb ed="R040" n="0147b09"/>更求。此不见有<persName>佛</persName>果可求也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575c22"/><lb ed="R040" n="0147b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0575c2201">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。有法得阿耨多 <lb ed="X" n="0575c23"/><lb ed="R040" n="0147b11"/>罗三藐三菩提不。不也。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0575c24"/><lb ed="R040" n="0147b12"/>燃灯<persName>佛</persName>所。无有法得阿耨多罗三藐三菩提。<persName>佛</persName>言。如 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0576a" n="0576a"/> <lb ed="X" n="0576a01"/><lb ed="R040" n="0147b13"/>是。如是。须菩提。实无有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0576a02"/><lb ed="R040" n="0147b14"/>菩提。须菩提。若有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提 <lb ed="X" n="0576a03"/><lb ed="R040" n="0147b15"/>者。燃灯<persName>佛</persName>即不与我授记。汝于来世。当得作<persName>佛</persName>。号释 <lb ed="X" n="0576a04"/><lb ed="R040" n="0147b16"/>迦牟尼。以实无有法得阿耨多罗三藐三菩提。是故 <lb ed="X" n="0576a05"/><lb ed="R040" n="0147b17"/>燃灯<persName>佛</persName>与我授记。作是言。汝于来世。当得作<persName>佛</persName>。号释 <lb ed="X" n="0576a06"/><lb ed="R040" n="0147b18"/>迦牟尼。何以故。<persName>如来</persName>者。即诸法如義。若有人言。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0576a07"/><lb ed="R040" n="0148a01"/>得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。实无有法。<persName>佛</persName>得阿 <lb ed="X" n="0576a08"/><lb ed="R040" n="0148a02"/>耨多罗三藐三菩提。须菩提。<persName>如来</persName>所得阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0576a09"/><lb ed="R040" n="0148a03"/>藐三菩提。于是中无实无虚。是故<persName>如来</persName>。说一切法皆 <lb ed="X" n="0576a10"/><lb ed="R040" n="0148a04"/>是<persName>佛</persName>法。须菩提。所言一切法者。即非一切法。是故名 <lb ed="X" n="0576a11"/><lb ed="R040" n="0148a05"/>一切法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576a12"/><lb ed="R040" n="0148a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0576a1201">此承上文言。无上菩提。实无有法可得。<persName>佛</persName>呼空生 <lb ed="X" n="0576a13"/><lb ed="R040" n="0148a07"/>而征诘之。昔从燃灯受记。尽人皆谓无上菩提。有 <lb ed="X" n="0576a14"/><lb ed="R040" n="0148a08"/>法可得也。空生领悟。解<persName>佛</persName>所说妙義。信知无上菩 <lb ed="X" n="0576a15"/><lb ed="R040" n="0148a09"/>提无法可得。是名真得。<persName>佛</persName>为印可。如是如是云者。 <lb ed="X" n="0576a16"/><lb ed="R040" n="0148a10"/>盖谓实无有法可得。方是无上菩提极则。燃灯授 <lb ed="X" n="0576a17"/><lb ed="R040" n="0148a11"/>记。当得成<persName>佛</persName>。以此之故。倘我于法。实有所得。不名 <lb ed="X" n="0576a18"/><lb ed="R040" n="0148a12"/><persName>如来</persName>。不蒙授记矣。反复申明无法可得之義。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0576a19"/><lb ed="R040" n="0148a13"/>授记当作释迦牟尼者。以<persName>如来</persName>洪名。乃十号之一。 <lb ed="X" n="0576a20"/><lb ed="R040" n="0148a14"/>如是诸法如義。谓真如性。无得无失。无去无来。故 <lb ed="X" n="0576a21"/><lb ed="R040" n="0148a15"/>云<persName>如来</persName>。<persName>世尊</persName>成<persName>佛</persName>。燃灯授记。即是此義。非更有所 <lb ed="X" n="0576a22"/><lb ed="R040" n="0148a16"/>得也。若复有人言。无上菩提实有所得。殊不知无 <lb ed="X" n="0576a23"/><lb ed="R040" n="0148a17"/>有法可得者。是名真得。无实无虚。是名实无所得。 <lb ed="X" n="0576a24"/><lb ed="R040" n="0148a18"/><persName>如来</persName>所说一切法。正是无实无虚之妙谛。是法非 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0576b" n="0576b"/> <lb ed="X" n="0576b01"/><lb ed="R040" n="0148b01"/>法。皆名<persName>佛</persName>法。要而言之。名为<persName>佛</persName>法。即非<persName>佛</persName>法。古德 <lb ed="X" n="0576b02"/><lb ed="R040" n="0148b02"/>云。用即知而常寂。不用则寂而常知。方契妙觉。是 <lb ed="X" n="0576b03"/><lb ed="R040" n="0148b03"/>故名为一切法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576b04"/><lb ed="R040" n="0148b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0576b0401">须菩提。譬如人身长大。须菩提言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说。人身 <lb ed="X" n="0576b05"/><lb ed="R040" n="0148b05"/>长大。即为非大身。是名大身。须菩提。菩萨亦如是。若 <lb ed="X" n="0576b06"/><lb ed="R040" n="0148b06"/>作是言。我当灭度无量众生。即不名菩萨。何以故。须 <lb ed="X" n="0576b07"/><lb ed="R040" n="0148b07"/>菩提。实无有法名为菩萨。是故<persName>佛</persName>说一切法无我･无 <lb ed="X" n="0576b08"/><lb ed="R040" n="0148b08"/>人･无众生･无寿者。须菩提。若菩萨作是言。我当莊严 <lb ed="X" n="0576b09"/><lb ed="R040" n="0148b09"/><persName>佛</persName>土。是不名菩萨。何以故。<persName>如来</persName>说。莊严<persName>佛</persName>土者。即非 <lb ed="X" n="0576b10"/><lb ed="R040" n="0148b10"/>莊严。是名莊严。须菩提。若菩萨通达无我法者。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0576b11"/><lb ed="R040" n="0148b11"/>说名真是菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576b12"/><lb ed="R040" n="0148b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0576b1201">此借大身以喩法身。不可著相求也。<persName>如来</persName>征诘。空 <lb ed="X" n="0576b13"/><lb ed="R040" n="0148b13"/>生领悟。大身之外。别有非身。非身者法身也。菩萨 <lb ed="X" n="0576b14"/><lb ed="R040" n="0148b14"/>若存我执。我灭度众生。犹执认大身为我。不复知 <lb ed="X" n="0576b15"/><lb ed="R040" n="0148b15"/>有真我。即不名之为菩萨也。何以故。实无有法。名 <lb ed="X" n="0576b16"/><lb ed="R040" n="0148b16"/>为菩萨。无有大身。是名非身。法即非法。身即非身。 <lb ed="X" n="0576b17"/><lb ed="R040" n="0148b17"/>相即非相。我人众生寿者。同归于无。岂复更有一 <lb ed="X" n="0576b18"/><lb ed="R040" n="0148b18"/>法可得耶。又借<persName>佛</persName>土为喩。<persName>佛</persName>土者。心土也。<persName>佛</persName>土无 <lb ed="X" n="0576b19"/><lb ed="R040" n="0149a01"/>相。云何莊严。若有可莊严者。便是有法可得。不名 <lb ed="X" n="0576b20"/><lb ed="R040" n="0149a02"/>菩萨。当知<persName>如来</persName>所说莊严者。是莊严法身。非莊严 <lb ed="X" n="0576b21"/><lb ed="R040" n="0149a03"/>大身。法身非身也。识得非身。是名莊严。通达无我 <lb ed="X" n="0576b22"/><lb ed="R040" n="0149a04"/>之法。无有一法可得。是则名为真菩萨也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576b23"/><lb ed="R040" n="0149a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0576b2301">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有肉眼不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有 <lb ed="X" n="0576b24"/><lb ed="R040" n="0149a06"/>肉眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有天眼不。如是。<persName>世尊</persName>。如 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0576c" n="0576c"/> <lb ed="X" n="0576c01"/><lb ed="R040" n="0149a07"/>来有天眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有慧眼不。如是。世 <lb ed="X" n="0576c02"/><lb ed="R040" n="0149a08"/>尊。<persName>如来</persName>有慧眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有法眼不。如 <lb ed="X" n="0576c03"/><lb ed="R040" n="0149a09"/>是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有法眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼 <lb ed="X" n="0576c04"/><lb ed="R040" n="0149a10"/>不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼。须菩提。于意云何。如恒河 <lb ed="X" n="0576c05"/><lb ed="R040" n="0149a11"/>中所有沙。<persName>佛</persName>说是沙不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说是沙。须菩 <lb ed="X" n="0576c06"/><lb ed="R040" n="0149a12"/>提。于意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。 <lb ed="X" n="0576c07"/><lb ed="R040" n="0149a13"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0576001" n="0576001"/>所有沙数。<persName>佛</persName>世界如是。寧为多不。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>告须 <lb ed="X" n="0576c08"/><lb ed="R040" n="0149a14"/>菩提。尔所国土中。所有众生。若干种心。<persName>如来</persName>悉知。何 <lb ed="X" n="0576c09"/><lb ed="R040" n="0149a15"/>以故。<persName>如来</persName>说。诸心皆为非心。是名为心。所以者何。须 <lb ed="X" n="0576c10"/><lb ed="R040" n="0149a16"/>菩提。过去心不可得。现在心不可得。未来心不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576c11"/><lb ed="R040" n="0149a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0576c1101">此承上文。菩萨既悟之後。尙存人法细执。<persName>佛</persName>于诸 <lb ed="X" n="0576c12"/><lb ed="R040" n="0149a18"/>相之中。独标一我。复于我相之中。表出法身。又曰 <lb ed="X" n="0576c13"/><lb ed="R040" n="0149b01"/>非身。种种破除。无法可执。却恐菩萨深信无相之解。 <lb ed="X" n="0576c14"/><lb ed="R040" n="0149b02"/>沉空滞寂。堕在空执。未免偏枯。故呼空生而征诘 <lb ed="X" n="0576c15"/><lb ed="R040" n="0149b03"/>之。历擧五眼。证明前解。即今靑莲绀目。现在<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0576c16"/><lb ed="R040" n="0149b04"/>面上者。肉眼也。上见诸天。下彻十地者。天眼也。照 <lb ed="X" n="0576c17"/><lb ed="R040" n="0149b05"/>见众生。根性深浅。识阴轮迴者。慧眼也。照见法身。 <lb ed="X" n="0576c18"/><lb ed="R040" n="0149b06"/>遍周法界。辨别一切有无空假者。法眼也。照见<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0576c19"/><lb ed="R040" n="0149b07"/>土。无边世界。放光普遍。破诸黑暗。圆满十方。无障 <lb ed="X" n="0576c20"/><lb ed="R040" n="0149b08"/>无碍者。<persName>佛</persName>眼也。肉眼属<persName>如来</persName>报身。四种圣眼。属淸 <lb ed="X" n="0576c21"/><lb ed="R040" n="0149b09"/>净法身。法身无相。非藉报身。不能度人。圣眼无形。 <lb ed="X" n="0576c22"/><lb ed="R040" n="0149b10"/>非藉肉眼。不能见物。若执定是无。便落空亡外道。 <lb ed="X" n="0576c23"/><lb ed="R040" n="0149b11"/>故历擧五眼。以征诘之。空生领悟。随機答问。不生 <lb ed="X" n="0576c24"/><lb ed="R040" n="0149b12"/>知解。<persName>如来</persName>再以恒河沙为喩。空生信为甚多。乃晓 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0577a" n="0577a"/> <lb ed="X" n="0577a01"/><lb ed="R040" n="0149b13"/>之以众生心量。<persName>如来</persName>悉知悉见者。以有五眼之故。 <lb ed="X" n="0577a02"/><lb ed="R040" n="0149b14"/>究竟众生心量。万别千差。尽属妄想。皆为非心。非 <lb ed="X" n="0577a03"/><lb ed="R040" n="0149b15"/>心之心。即名为心。犹肉眼之眼。圣眼所寄。即名为 <lb ed="X" n="0577a04"/><lb ed="R040" n="0149b16"/>眼也。又恐闻说诸心。谓有实心。更须破遣。过去<anchor xml:id="nkr_note_add_0577a0401" n="0577a0401"/><anchor xml:id="beg0577a0401" n="0577a0401"/>已<anchor xml:id="end0577a0401"/> <lb ed="X" n="0577a05"/><lb ed="R040" n="0149b17"/>灭。现在虚妄。未来未起。三际推寻。求心了不可得。 <lb ed="X" n="0577a06"/><lb ed="R040" n="0149b18"/>五眼所见。瞥地成空。有无俱遣矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577a07"/><lb ed="R040" n="0150a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577a0701">须菩提。于意云何。若有人满三千大千世界七宝以 <lb ed="X" n="0577a08"/><lb ed="R040" n="0150a02"/>用佈施。是人以是因缘。得福多否。如是。<persName>世尊</persName>。此人以 <lb ed="X" n="0577a09"/><lb ed="R040" n="0150a03"/>是因缘。得福甚多。须菩提。若福德有实。<persName>如来</persName>不说得 <lb ed="X" n="0577a10"/><lb ed="R040" n="0150a04"/>福德多。以福德无故。<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577a11"/><lb ed="R040" n="0150a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577a1101">经中屡言福报。此于菩萨既悟之後。似不须说。如 <lb ed="X" n="0577a12"/><lb ed="R040" n="0150a06"/>来再三征诘者。却恐<anchor xml:id="nkr_note_add_0577a1201" n="0577a1201"/><anchor xml:id="beg0577a1201" n="0577a1201"/>已<anchor xml:id="end0577a1201"/>悟菩萨。于人法细执之中。 <lb ed="X" n="0577a13"/><lb ed="R040" n="0150a07"/>未忘修福之见。仍是法执边事。褈褈破遣。有者取 <lb ed="X" n="0577a14"/><lb ed="R040" n="0150a08"/>相也。无者離相也。離相见性。性如虚空。其福无量。 <lb ed="X" n="0577a15"/><lb ed="R040" n="0150a09"/>比前受持读诵解说。更深一层。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577a16"/><lb ed="R040" n="0150a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577a1601">须菩提。于意云何。<persName>佛</persName>可以具足色身见不。不也。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0577a17"/><lb ed="R040" n="0150a11"/><persName>如来</persName>不应以具足色身见。何以故。<persName>如来</persName>说。具足色身。 <lb ed="X" n="0577a18"/><lb ed="R040" n="0150a12"/>即非具足色身。是名具足色身。须菩提。于意云何。如 <lb ed="X" n="0577a19"/><lb ed="R040" n="0150a13"/>来可以具足诸相见不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>不应以具足 <lb ed="X" n="0577a20"/><lb ed="R040" n="0150a14"/>诸相见。何以故。<persName>如来</persName>说。诸相具足。即非具足。是名诸 <lb ed="X" n="0577a21"/><lb ed="R040" n="0150a15"/>相具足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577a22"/><lb ed="R040" n="0150a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577a2201">上文扫除相见。不得取有。不得落空矣。却恐菩萨 <lb ed="X" n="0577a23"/><lb ed="R040" n="0150a17"/>悟後起疑。谓佈施福德乃成<persName>佛</persName>之因。故感具足莊 <lb ed="X" n="0577a24"/><lb ed="R040" n="0150a18"/>严之果。今谓福德实无。是无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577001" n="0577001"/>果也。无<persName>佛</persName>可成。是无 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0577b" n="0577b"/> <lb ed="X" n="0577b01"/><lb ed="R040" n="0150b01"/>果也。即今现身<persName>如来</persName>。具足色相从何而有耶。故呼 <lb ed="X" n="0577b02"/><lb ed="R040" n="0150b02"/>空生而征诘之。空生言下领悟。谓不应从色身诸 <lb ed="X" n="0577b03"/><lb ed="R040" n="0150b03"/>相见<persName>如来</persName>者。盖以<persName>如来</persName>法身。具足三十二行。是故 <lb ed="X" n="0577b04"/><lb ed="R040" n="0150b04"/>成此报身。具足三十二相。识得法身。便不应从报 <lb ed="X" n="0577b05"/><lb ed="R040" n="0150b05"/>身上起见也。复自解悟<persName>如来</persName>所说具足色身者。无 <lb ed="X" n="0577b06"/><lb ed="R040" n="0150b06"/>非赤肉团中。幻化之躯。当知中有一个无位真人。 <lb ed="X" n="0577b07"/><lb ed="R040" n="0150b07"/>淸净妙色之身。乃名法身。故云非具足色身。即非 <lb ed="X" n="0577b08"/><lb ed="R040" n="0150b08"/>即是也。具足诸相。则八十种好。万德莊严。又不止 <lb ed="X" n="0577b09"/><lb ed="R040" n="0150b09"/>于三十二相矣。复次征诘。空生领悟。一如前解。谓 <lb ed="X" n="0577b10"/><lb ed="R040" n="0150b10"/>诸相具足。依旧报身边事。故云即非具足。離却诸 <lb ed="X" n="0577b11"/><lb ed="R040" n="0150b11"/>相。不见<persName>如来</persName>。故云是名具足也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577b12"/><lb ed="R040" n="0150b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577b1201">须菩提。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所说法。莫作是 <lb ed="X" n="0577b13"/><lb ed="R040" n="0150b13"/>念。何以故。若人言。<persName>如来</persName>有所说法。即为谤<persName>佛</persName>。不能解 <lb ed="X" n="0577b14"/><lb ed="R040" n="0150b14"/>我所说故。须菩提。说法者。无法可说。是名说法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577b15"/><lb ed="R040" n="0150b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577b1501">承上文言。妙相无相。固非诸相可见。即今说法。亦 <lb ed="X" n="0577b16"/><lb ed="R040" n="0150b16"/>是无说之说。非言说可求。语空生言。<persName>如来</persName>诸相非 <lb ed="X" n="0577b17"/><lb ed="R040" n="0150b17"/>相。所固然也。即今说法。不得著相。勿谓<persName>如来</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0577002" n="0577002"/>超心 <lb ed="X" n="0577b18"/><lb ed="R040" n="0150b18"/>作念。自言我当有所说法。说者不作此念。听受者 <lb ed="X" n="0577b19"/><lb ed="R040" n="0151a01"/>亦不应作此念。若人从语生解。便谓<persName>如来</persName>有所说 <lb ed="X" n="0577b20"/><lb ed="R040" n="0151a02"/>法。不是信<persName>佛</persName>。乃是诸<persName>佛</persName>。何以故。我所说法。不在言 <lb ed="X" n="0577b21"/><lb ed="R040" n="0151a03"/>说。著相之人。但以言说为说。不能解我不说之说 <lb ed="X" n="0577b22"/><lb ed="R040" n="0151a04"/>也。复告空生以晓之云。凡说法者。本无法可说。特 <lb ed="X" n="0577b23"/><lb ed="R040" n="0151a05"/>为众生去除外妄而说。是以妄遣妄。非有真实。众 <lb ed="X" n="0577b24"/><lb ed="R040" n="0151a06"/>生既悟。则不用此法矣。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0577c" n="0577c"/> <lb ed="X" n="0577c01"/><lb ed="R040" n="0151a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577c0101">尔时。慧命须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。于未来世。 <lb ed="X" n="0577c02"/><lb ed="R040" n="0151a08"/>闻说是法。生信心不。<persName>佛</persName>言。须菩提。彼非众生。非不众 <lb ed="X" n="0577c03"/><lb ed="R040" n="0151a09"/>生。何以故。须菩提。众生众生者。<persName>如来</persName>说非众生。是名 <lb ed="X" n="0577c04"/><lb ed="R040" n="0151a10"/>众生。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0577c05"/><lb ed="R040" n="0151a11"/>提。为无所得耶。<persName>佛</persName>言。如是。如是。须菩提。我于阿耨多 <lb ed="X" n="0577c06"/><lb ed="R040" n="0151a12"/>罗三藐三菩提乃至无有少法可得。是名阿耨多罗 <lb ed="X" n="0577c07"/><lb ed="R040" n="0151a13"/>三藐三菩提。复次。须菩提。是法平等。无有高下。是名 <lb ed="X" n="0577c08"/><lb ed="R040" n="0151a14"/>阿耨多罗三藐三菩提。以无我･无人･无众生･无寿者。 <lb ed="X" n="0577c09"/><lb ed="R040" n="0151a15"/>修一切善法。即得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。所 <lb ed="X" n="0577c10"/><lb ed="R040" n="0151a16"/>言善法者。<persName>如来</persName>说即非善法。是名善法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577c11"/><lb ed="R040" n="0151a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577c1101">承上文。无法可说。是名说法而言。空生妙悟法身。 <lb ed="X" n="0577c12"/><lb ed="R040" n="0151a18"/>能信能受。能续<persName>佛</persName>慧命矣。尔时故称慧命须菩提。 <lb ed="X" n="0577c13"/><lb ed="R040" n="0151b01"/>此示生法一如。无法可说。无众生可度也。空生领 <lb ed="X" n="0577c14"/><lb ed="R040" n="0151b02"/>悟无法可说之旨。但恐未来众生。闻此妙法。未知 <lb ed="X" n="0577c15"/><lb ed="R040" n="0151b03"/>能信受不。问<persName>佛</persName>。蒙答云。若作此解。便是众生<persName>佛</persName>法。 <lb ed="X" n="0577c16"/><lb ed="R040" n="0151b04"/>分而为二矣。当知众生本如。与法平等。无有众生 <lb ed="X" n="0577c17"/><lb ed="R040" n="0151b05"/>之相。故云彼非众生。但以真如随缘而成众生。故 <lb ed="X" n="0577c18"/><lb ed="R040" n="0151b06"/>云非不众生。复语空生。发明其故。所谓众生者。谓 <lb ed="X" n="0577c19"/><lb ed="R040" n="0151b07"/>我说一切法。为度一切生。既无一切生。即无一切 <lb ed="X" n="0577c20"/><lb ed="R040" n="0151b08"/>法。法生众生。众生生法。是谓众生生者。是故<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0577c21"/><lb ed="R040" n="0151b09"/>说非众生。是名众生也。</p><p xml:id="pX25p0577c2110" cb:place="inline">空生意谓。<persName>佛</persName>法因于众生。 <lb ed="X" n="0577c22"/><lb ed="R040" n="0151b10"/>而後有法。既无所得矣。今<persName>佛</persName>所得无上菩提。是有 <lb ed="X" n="0577c23"/><lb ed="R040" n="0151b11"/>耶。是无耶。<persName>佛</persName>决其无。故印可之。告空生言。无上菩 <lb ed="X" n="0577c24"/><lb ed="R040" n="0151b12"/>提。我与众生。同具真性。本无得失。无所得固尔。即 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0578a" n="0578a"/> <lb ed="X" n="0578a01"/><lb ed="R040" n="0151b13"/>一切细微少许之法。皆无所得。是故名为无上菩 <lb ed="X" n="0578a02"/><lb ed="R040" n="0151b14"/>提也。复告之言。所谓法者。乃是众生平<persName>等正觉</persName>之 <lb ed="X" n="0578a03"/><lb ed="R040" n="0151b15"/>法。悟之为<persName>佛</persName>。无有高相。迷为众生。无有下相。故名 <lb ed="X" n="0578a04"/><lb ed="R040" n="0151b16"/>为无上菩提也。若著我人众生寿者之相。则非平 <lb ed="X" n="0578a05"/><lb ed="R040" n="0151b17"/>等矣。離却四相。修一切善法。则得无上菩提矣。善 <lb ed="X" n="0578a06"/><lb ed="R040" n="0151b18"/>法者。即经文所谓佈施供养礼敬严土等。皆名善 <lb ed="X" n="0578a07"/><lb ed="R040" n="0152a01"/>法。亦名有为法。故云非善法。是名善法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a08"/><lb ed="R040" n="0152a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578a0801">须菩提。若三千大千世界中所有诸<name role="" type="person">须弥山</name>王。如是 <lb ed="X" n="0578a09"/><lb ed="R040" n="0152a03"/>等七宝聚。有人持用佈施。若人以此般若波罗蜜经。 <lb ed="X" n="0578a10"/><lb ed="R040" n="0152a04"/>乃至四句偈等。受持读诵･为他人说。于前福德百分 <lb ed="X" n="0578a11"/><lb ed="R040" n="0152a05"/>不及一。百千万亿分。乃至算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a12"/><lb ed="R040" n="0152a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578a1201">承上文云。善法既非。则宝聚佈施亦非善法。唯般 <lb ed="X" n="0578a13"/><lb ed="R040" n="0152a07"/>若功德。方称殊勝。盖以般若经中。四句偈等。乃是 <lb ed="X" n="0578a14"/><lb ed="R040" n="0152a08"/><persName>如来</persName>慧命所寄。众生迷悟所关。若受持读诵演说 <lb ed="X" n="0578a15"/><lb ed="R040" n="0152a09"/>者。便能续<persName>佛</persName>慧命。能令众生背迷合觉。福德廣大。 <lb ed="X" n="0578a16"/><lb ed="R040" n="0152a10"/>比之宝聚佈施。相去多多也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a17"/><lb ed="R040" n="0152a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578a1701">须菩提。于意云何。汝等勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众 <lb ed="X" n="0578a18"/><lb ed="R040" n="0152a12"/>生。须菩提。莫作是念。何以故。实无有众生<persName>如来</persName>度者。 <lb ed="X" n="0578a19"/><lb ed="R040" n="0152a13"/>若有众生<persName>如来</persName>度者。<persName>如来</persName>即有我人众生寿者。须菩 <lb ed="X" n="0578a20"/><lb ed="R040" n="0152a14"/>提。<persName>如来</persName>说。有我者。即非有我。而凡夫之人以为有我。 <lb ed="X" n="0578a21"/><lb ed="R040" n="0152a15"/>须菩提。凡夫者。<persName>如来</persName>说即非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a22"/><lb ed="R040" n="0152a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578a2201">承上文云。经中四句偈为他人说。是为度生功德。 <lb ed="X" n="0578a23"/><lb ed="R040" n="0152a17"/>恐人错解。谓<persName>如来</persName>有意于度生也。故呼空生而晓 <lb ed="X" n="0578a24"/><lb ed="R040" n="0152a18"/>之言。勿谓<persName>如来</persName>作念度生。汝亦勿作此念。谓<persName>如来</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0578b" n="0578b"/> <lb ed="X" n="0578b01"/><lb ed="R040" n="0152b01"/>实有度生之相。若有众生为<persName>如来</persName>所度者。<persName>如来</persName>便 <lb ed="X" n="0578b02"/><lb ed="R040" n="0152b02"/>有能度之我。有所度之人。人等众生。我为寿者。则 <lb ed="X" n="0578b03"/><lb ed="R040" n="0152b03"/>非<persName>如来</persName>真我矣。<persName>如来</persName>说法。实非有我。而凡夫之人。 <lb ed="X" n="0578b04"/><lb ed="R040" n="0152b04"/>自生人我。以为有我。遂疑<persName>如来</persName>亦复有我耳。要之 <lb ed="X" n="0578b05"/><lb ed="R040" n="0152b05"/>是法平等。无有高下。悟则为圣。迷则为凡。说是凡 <lb ed="X" n="0578b06"/><lb ed="R040" n="0152b06"/>夫。却非凡夫。而名之为凡夫者。平等性智无圣无 <lb ed="X" n="0578b07"/><lb ed="R040" n="0152b07"/>凡也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578b08"/><lb ed="R040" n="0152b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578b0801">须菩提。于意云何。可以三十二相观<persName>如来</persName>不。须菩提 <lb ed="X" n="0578b09"/><lb ed="R040" n="0152b09"/>言。如是。如是。以三十二相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言。须菩提。若以 <lb ed="X" n="0578b10"/><lb ed="R040" n="0152b10"/>三十二相观<persName>如来</persName>者。转轮圣王。即是<persName>如来</persName>。须菩提白 <lb ed="X" n="0578b11"/><lb ed="R040" n="0152b11"/><persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。不应以三十二相观如 <lb ed="X" n="0578b12"/><lb ed="R040" n="0152b12"/>来。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578b13"/><lb ed="R040" n="0152b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578b1301">此遥承具足身相而言。三十二相即具足身相也。 <lb ed="X" n="0578b14"/><lb ed="R040" n="0152b14"/>因上文度生之解。诚恐众生起疑。谓<persName>佛</persName>现身说法。 <lb ed="X" n="0578b15"/><lb ed="R040" n="0152b15"/>不離报身。身属色相。法是音声。離却色声二者。从 <lb ed="X" n="0578b16"/><lb ed="R040" n="0152b16"/>何说法。从何闻法耶。呼空生而征诘之。空生信能。 <lb ed="X" n="0578b17"/><lb ed="R040" n="0152b17"/>言下领悟。不可以身相观<persName>如来</persName>也。<persName>佛</persName>再擧转轮圣 <lb ed="X" n="0578b18"/><lb ed="R040" n="0152b18"/>王以实之。盖以转轮圣王。亦具有此三十二相。犹 <lb ed="X" n="0578b19"/><lb ed="R040" n="0153a01"/>是凡夫。唤作<persName>如来</persName>不得。空生再申前悟。<persName>如来</persName>不可 <lb ed="X" n="0578b20"/><lb ed="R040" n="0153a02"/>以相观者。无相方是<persName>如来</persName>。不可以色见。不可以声 <lb ed="X" n="0578b21"/><lb ed="R040" n="0153a03"/>音求也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578b22"/><lb ed="R040" n="0153a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578b2201">尔时。<persName>世尊</persName>而说偈言。若以色见我。以音声求我。是人 <lb ed="X" n="0578b23"/><lb ed="R040" n="0153a05"/>行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578b24"/><lb ed="R040" n="0153a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578b2401">按经中四句偈。似指此四句而言。一经之中。无一 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0578c" n="0578c"/> <lb ed="X" n="0578c01"/><lb ed="R040" n="0153a07"/>偈字。今明明说偈。解当属此。要知此偈。即前文无 <lb ed="X" n="0578c02"/><lb ed="R040" n="0153a08"/>我人众生寿者四句。前句是标出名相。此偈乃扫 <lb ed="X" n="0578c03"/><lb ed="R040" n="0153a09"/>荡邪解。行邪行者。即著相众生。从色声边。横生人 <lb ed="X" n="0578c04"/><lb ed="R040" n="0153a10"/>我等见。不见自性真<persName>如来</persName>。即不见现前说法<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0578c05"/><lb ed="R040" n="0153a11"/>也。味二我字。当识真我。即<persName>如来</persName>四德中。常乐我净 <lb ed="X" n="0578c06"/><lb ed="R040" n="0153a12"/>之我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578c07"/><lb ed="R040" n="0153a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578c0701">须菩提。汝若作是念。<persName>如来</persName>不以具足相故。得阿耨多 <lb ed="X" n="0578c08"/><lb ed="R040" n="0153a14"/>罗三藐三菩提。须菩提。莫作是念。<persName>如来</persName>不以具足相 <lb ed="X" n="0578c09"/><lb ed="R040" n="0153a15"/>故。得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。汝若作是念。发 <lb ed="X" n="0578c10"/><lb ed="R040" n="0153a16"/>阿耨多罗三藐三菩提心者。说诸法断灭。莫作是念。 <lb ed="X" n="0578c11"/><lb ed="R040" n="0153a17"/>何以故。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于法不说断 <lb ed="X" n="0578c12"/><lb ed="R040" n="0153a18"/>灭相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578c13"/><lb ed="R040" n="0153b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578c1301">前文说偈<anchor xml:id="nkr_note_add_0578c1301" n="0578c1301"/><anchor xml:id="beg0578c1301" n="0578c1301"/>已<anchor xml:id="end0578c1301"/>。又恐诸菩萨。悟後起疑云。<persName>如来</persName>不可 <lb ed="X" n="0578c14"/><lb ed="R040" n="0153b02"/>以色见。不可以声求。经中所言。<persName>如来</persName>得阿耨多罗 <lb ed="X" n="0578c15"/><lb ed="R040" n="0153b03"/>三藐三菩提。離却色声。谁是得者。岂非断灭诸相。 <lb ed="X" n="0578c16"/><lb ed="R040" n="0153b04"/>幷无上菩提。同归断灭。乃是究竟耶。此语空生。总 <lb ed="X" n="0578c17"/><lb ed="R040" n="0153b05"/>是反复叮咛。不可作断灭会去。以具足相而得菩 <lb ed="X" n="0578c18"/><lb ed="R040" n="0153b06"/>提。固然不是。不以具足相而得菩提。亦是断灭邪 <lb ed="X" n="0578c19"/><lb ed="R040" n="0153b07"/>见。当知无上菩提本无断灭。说法度生。总是扫除 <lb ed="X" n="0578c20"/><lb ed="R040" n="0153b08"/>四相。不曾教人。幷无上菩提。同归断灭也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578c21"/><lb ed="R040" n="0153b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578c2101">须菩提。若菩萨以满恒河沙等世界七宝。持用佈施。 <lb ed="X" n="0578c22"/><lb ed="R040" n="0153b10"/>若复有人知一切法无我。得成于忍。此菩萨勝前菩 <lb ed="X" n="0578c23"/><lb ed="R040" n="0153b11"/>萨所得功德。何以故。须菩提。以诸菩萨不受福德故。 <lb ed="X" n="0578c24"/><lb ed="R040" n="0153b12"/>须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。云何菩萨不受福德。须菩提。菩 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0579a" n="0579a"/> <lb ed="X" n="0579a01"/><lb ed="R040" n="0153b13"/>萨所作福德。不应贪著。是故说不受福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579a02"/><lb ed="R040" n="0153b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579a0201">经中屡言福报。或浅或深。或粗或细。不一而足。总 <lb ed="X" n="0579a03"/><lb ed="R040" n="0153b15"/>是<persName>如来</persName>善观众生心量。凡夫之人。固然著相求福。 <lb ed="X" n="0579a04"/><lb ed="R040" n="0153b16"/>就是大心菩萨。未得悟入时。未免从法执上。频起 <lb ed="X" n="0579a05"/><lb ed="R040" n="0153b17"/>福报之见。菩萨既悟之後。人法粗执<anchor xml:id="nkr_note_add_0579a0501" n="0579a0501"/><anchor xml:id="beg0579a0501" n="0579a0501"/>已<anchor xml:id="end0579a0501"/>忘。尙存微 <lb ed="X" n="0579a06"/><lb ed="R040" n="0153b18"/>细法执。未能尽化。孜孜汲汲。修行佈施。又复劝人 <lb ed="X" n="0579a07"/><lb ed="R040" n="0154a01"/>佈施。犹有细微受福报之见在。故说经至此。褈申 <lb ed="X" n="0579a08"/><lb ed="R040" n="0154a02"/>明之。说一不受二字。盖谓福报若无。固无可受。福 <lb ed="X" n="0579a09"/><lb ed="R040" n="0154a03"/>报若有。亦不容受。三轮体空。四相全无。了达一切 <lb ed="X" n="0579a10"/><lb ed="R040" n="0154a04"/>诸法无我。成就无生法忍。一切福报。皆不可得。无 <lb ed="X" n="0579a11"/><lb ed="R040" n="0154a05"/>有与者。亦无受者。世界空。七宝空。能施所施皆空。 <lb ed="X" n="0579a12"/><lb ed="R040" n="0154a06"/>受与不受。皆不可得。到此方是福报极则。受持经 <lb ed="X" n="0579a13"/><lb ed="R040" n="0154a07"/>偈。读诵演说。不消再说矣。空生又虑菩萨法执。如 <lb ed="X" n="0579a14"/><lb ed="R040" n="0154a08"/><persName>佛</persName>所说。不受功德。一切功德。尽舍尽弃。方成菩萨。 <lb ed="X" n="0579a15"/><lb ed="R040" n="0154a09"/>是断绝世人作福之念矣。故有此问。<persName>如来</persName>晓之云。 <lb ed="X" n="0579a16"/><lb ed="R040" n="0154a10"/>所言不受者。乃当作福之时。不起一念贪求著相 <lb ed="X" n="0579a17"/><lb ed="R040" n="0154a11"/>之心。是名不受。即六祖所云。不思善。不思恶。初祖 <lb ed="X" n="0579a18"/><lb ed="R040" n="0154a12"/>云。佈施本无功德。皆此意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579a19"/><lb ed="R040" n="0154a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0579a1901">须菩提。若有人言。<persName>如来</persName>若来若去･若坐若卧。是人不 <lb ed="X" n="0579a20"/><lb ed="R040" n="0154a14"/>解我所说義。何以故。<persName>如来</persName>者。无所从来。亦无所去。故 <lb ed="X" n="0579a21"/><lb ed="R040" n="0154a15"/>名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579a22"/><lb ed="R040" n="0154a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579a2201">承上文。不受功德。恐人起疑云。即今<persName>如来</persName>行住坐 <lb ed="X" n="0579a23"/><lb ed="R040" n="0154a17"/>卧四威仪中。去来自在。岂不是纳受福德之人。故 <lb ed="X" n="0579a24"/><lb ed="R040" n="0154a18"/>呼空生而晓之云。若作如是见解。便不解我前所 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0579b" n="0579b"/> <lb ed="X" n="0579b01"/><lb ed="R040" n="0154b01"/>说不受功德之義。盖谓之<persName>如来</persName>者。是诸法如義。虽 <lb ed="X" n="0579b02"/><lb ed="R040" n="0154b02"/>云若来。无所从来。虽云若去。无所从去。无去不灭。 <lb ed="X" n="0579b03"/><lb ed="R040" n="0154b03"/>无来不生。乃是自性真<persName>佛</persName>。无功德之可受也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579b04"/><lb ed="R040" n="0154b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0579b0401">须菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎为微 <lb ed="X" n="0579b05"/><lb ed="R040" n="0154b05"/>尘。于意云何。是微<anchor xml:id="nkr_note_add_0579b0501" n="0579b0501"/><anchor xml:id="beg0579b0501" n="0579b0501"/>尘<anchor xml:id="end0579b0501"/>众寧为多不。须菩提言。甚多。世 <lb ed="X" n="0579b06"/><lb ed="R040" n="0154b06"/>尊。何以故。若是微尘众实有者。<persName>佛</persName>即不说是微尘众。 <lb ed="X" n="0579b07"/><lb ed="R040" n="0154b07"/>所以者何。<persName>佛</persName>说。微尘众。即非微尘众。是名微尘众。世 <lb ed="X" n="0579b08"/><lb ed="R040" n="0154b08"/>尊。<persName>如来</persName>所说三千大千世界。即非世界。是名世界。何 <lb ed="X" n="0579b09"/><lb ed="R040" n="0154b09"/>以故。若世界实有者。即是一合相。<persName>如来</persName>说。一合相。即 <lb ed="X" n="0579b10"/><lb ed="R040" n="0154b10"/>非一合相。是名一合相。须菩提。一合相者。即是不可 <lb ed="X" n="0579b11"/><lb ed="R040" n="0154b11"/>说。但凡夫之人贪著其事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579b12"/><lb ed="R040" n="0154b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579b1201">承上无所从来。无所从去。谓<persName>佛</persName>身充满于法界。随 <lb ed="X" n="0579b13"/><lb ed="R040" n="0154b13"/>处和合。假如粉世界而作微尘。<persName>佛</persName>与尘合。而不为 <lb ed="X" n="0579b14"/><lb ed="R040" n="0154b14"/>多。所谓合大于小也。聚微尘为世界。<persName>佛</persName>与界合。而 <lb ed="X" n="0579b15"/><lb ed="R040" n="0154b15"/>不为大。所谓合小于大也。究竟<persName>如来</persName>实性。非一非 <lb ed="X" n="0579b16"/><lb ed="R040" n="0154b16"/>二。无離无合。合于微尘。尘中有界。合于世界。界中 <lb ed="X" n="0579b17"/><lb ed="R040" n="0154b17"/>有尘。故云非微尘。非世界。合于微尘。尘中有<persName>佛</persName>。合 <lb ed="X" n="0579b18"/><lb ed="R040" n="0154b18"/>于世界。界中有<persName>佛</persName>。故云是名微尘。是名世界。一者 <lb ed="X" n="0579b19"/><lb ed="R040" n="0155a01"/>法身也。合者法界也。非实非虚。非有非无。若以为 <lb ed="X" n="0579b20"/><lb ed="R040" n="0155a02"/>实有者。是法身合于法界。故云即是一合相。法界 <lb ed="X" n="0579b21"/><lb ed="R040" n="0155a03"/>异于法身。故云。即非一合相。法身不離法界。故云 <lb ed="X" n="0579b22"/><lb ed="R040" n="0155a04"/>是名一合相。究竟是与非。皆不可说。悟者得之。若 <lb ed="X" n="0579b23"/><lb ed="R040" n="0155a05"/>是凡夫之人。未免贪著。执理碍事。执事碍理。所谓 <lb ed="X" n="0579b24"/><lb ed="R040" n="0155a06"/>一合相者。落在事为边。贪恋执著。不得自在矣。<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0579c" n="0579c"/> <lb ed="X" n="0579c01"/><lb ed="R040" n="0155a07"/>语空生。反复发明。解菩萨悟後。人法细微二执也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579c02"/><lb ed="R040" n="0155a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0579c0201">须菩提。若人言。<persName>佛</persName>说我见･人见･众生见･寿者见。须菩 <lb ed="X" n="0579c03"/><lb ed="R040" n="0155a09"/>提。于意云何。是人解我所说義不。不也。<persName>世尊</persName>。是人不 <lb ed="X" n="0579c04"/><lb ed="R040" n="0155a10"/>解<persName>如来</persName>所说義。何以故。<persName>世尊</persName>说。我见･人见･众生见･寿 <lb ed="X" n="0579c05"/><lb ed="R040" n="0155a11"/>者见。即非我见･人见･众生见･寿者见。是名我见･人见･ <lb ed="X" n="0579c06"/><lb ed="R040" n="0155a12"/>众生见･寿者见。须菩提。发阿耨多罗三藐三菩提心 <lb ed="X" n="0579c07"/><lb ed="R040" n="0155a13"/>者。于一切法。应如是知。如是见。如是信解。不生法相。 <lb ed="X" n="0579c08"/><lb ed="R040" n="0155a14"/>须菩提。所言法相者。<persName>如来</persName>说即非法相。是名法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579c09"/><lb ed="R040" n="0155a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579c0901">遥承上文。若乐小法者。著我见人见众生见寿者 <lb ed="X" n="0579c10"/><lb ed="R040" n="0155a16"/>见。更进一解。扫除细微法执知见也。前说小法。乃 <lb ed="X" n="0579c11"/><lb ed="R040" n="0155a17"/>为乐小乘者说。见有五蕴色相之我。见有对我之 <lb ed="X" n="0579c12"/><lb ed="R040" n="0155a18"/>人。见有无明烦恼之众生。见有留形住世之寿者。 <lb ed="X" n="0579c13"/><lb ed="R040" n="0155b01"/>种种痴见。遂成种种著相。欲空诸相。先空诸见。方 <lb ed="X" n="0579c14"/><lb ed="R040" n="0155b02"/>不堕于小乘凡夫也。说经至此。乃为大乘菩萨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0579c1401" n="0579c1401"/><anchor xml:id="beg0579c1401" n="0579c1401"/>已<anchor xml:id="end0579c1401"/> <lb ed="X" n="0579c15"/><lb ed="R040" n="0155b03"/>入悟门。不复更有我人生寿诸相。但于微细惑中。 <lb ed="X" n="0579c16"/><lb ed="R040" n="0155b04"/>少存知见。见有<anchor xml:id="nkr_note_add_0579c1601" n="0579c1601"/><anchor xml:id="beg0579c1601" n="0579c1601"/>已<anchor xml:id="end0579c1601"/>悟之我。同悟之人。未悟之众生。 <lb ed="X" n="0579c17"/><lb ed="R040" n="0155b05"/>悟後接续慧命之寿者。此见尙存。真见便著。不能 <lb ed="X" n="0579c18"/><lb ed="R040" n="0155b06"/>一超直入。直取菩提矣。故呼空生而诘之云。我前 <lb ed="X" n="0579c19"/><lb ed="R040" n="0155b07"/>曾说我人等见。乃为乐小法者说。若人说我果有 <lb ed="X" n="0579c20"/><lb ed="R040" n="0155b08"/>此说。是解我所说義不。空生领悟。信知是人。不解 <lb ed="X" n="0579c21"/><lb ed="R040" n="0155b09"/><persName>如来</persName>妙義。盖<persName>如来</persName>说法。随人根器利钝。而施法药。 <lb ed="X" n="0579c22"/><lb ed="R040" n="0155b10"/>彼乐小法者。破其邪见。乃说诸见。所说诸见。是众 <lb ed="X" n="0579c23"/><lb ed="R040" n="0155b11"/>生见。不是<persName>佛</persName>见。因众生之有邪见。是故随其所堕。 <lb ed="X" n="0579c24"/><lb ed="R040" n="0155b12"/>而名之为我见人见众生见寿者见耳。若是大乘 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0580a" n="0580a"/> <lb ed="X" n="0580a01"/><lb ed="R040" n="0155b13"/>菩萨。既悟之後。发无上菩提心者。一切知见。即一 <lb ed="X" n="0580a02"/><lb ed="R040" n="0155b14"/>切法。如是知。便是真知。如是见。便是真见。如是信 <lb ed="X" n="0580a03"/><lb ed="R040" n="0155b15"/>解。便是深信解悟法门。不复更生法相。盖此法相。 <lb ed="X" n="0580a04"/><lb ed="R040" n="0155b16"/>著于四相。便非法相。不著四相。乃名法相也。再语 <lb ed="X" n="0580a05"/><lb ed="R040" n="0155b17"/>空生。当从诸见。而求真见。楞严经云。见见之时。见 <lb ed="X" n="0580a06"/><lb ed="R040" n="0155b18"/>非是见。见犹離见。见不能及。是之谓真见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a07"/><lb ed="R040" n="0156a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0580a0701">须菩提。若有人以满无量阿僧祇世界七宝持用布 <lb ed="X" n="0580a08"/><lb ed="R040" n="0156a02"/>施。若有善男子･善女人。发菩提心者。持于此经。乃至 <lb ed="X" n="0580a09"/><lb ed="R040" n="0156a03"/>四句偈等。受持读诵。为人演说。其福勝彼。云何为人 <lb ed="X" n="0580a10"/><lb ed="R040" n="0156a04"/>演说。不取于相。如如不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a11"/><lb ed="R040" n="0156a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0580a1101">说经至此。复言佈施。菩萨悟後。不受福德。受持经 <lb ed="X" n="0580a12"/><lb ed="R040" n="0156a06"/>偈。为人演说。殊勝异常。唯演说妙義。非寻常名言 <lb ed="X" n="0580a13"/><lb ed="R040" n="0156a07"/>章句。依文解義之比。盖谓演说真如。不取著外边 <lb ed="X" n="0580a14"/><lb ed="R040" n="0156a08"/>语言文字之相。不动著中道如如之性。能阐扬<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0580a15"/><lb ed="R040" n="0156a09"/>心。续<persName>佛</persName>慧命。乃谓之演。语默一如。无法可说。炽燃 <lb ed="X" n="0580a16"/><lb ed="R040" n="0156a10"/>常说。乃谓之说。说经至此。一切语言文字。即真即 <lb ed="X" n="0580a17"/><lb ed="R040" n="0156a11"/>幻。即幻即真。三乘十二分教。总是有为之法。故说 <lb ed="X" n="0580a18"/><lb ed="R040" n="0156a12"/>偈以结之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a19"/><lb ed="R040" n="0156a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0580a1901">何以故。</p> <lb ed="X" n="0580a20"/><lb ed="R040" n="0156a14"/><p xml:id="pX25p0580a2001">一切有为法。如梦幻泡影。如露亦如电。应作如是观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a21"/><lb ed="R040" n="0156a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0580a2101">何以故。<persName>佛</persName>自发挥言。何故为人演说。不取于相。如 <lb ed="X" n="0580a22"/><lb ed="R040" n="0156a16"/>如不动乎。乃说偈言。一切<persName>佛</persName>法。皆有为法。虚妄不 <lb ed="X" n="0580a23"/><lb ed="R040" n="0156a17"/>实。如梦者。寐时为有。寤後全无。如幻者。幻術而有。 <lb ed="X" n="0580a24"/><lb ed="R040" n="0156a18"/>真实则无。如泡者。外边似有。中间实无。如影者。随 <pb ed="X" xml:id="X25.0496.0580b" n="0580b"/> <lb ed="X" n="0580b01"/><lb ed="R040" n="0156b01"/>光而有。光灭则无。如露者。依草而有。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580001" n="0580001"/>见现则无。如 <lb ed="X" n="0580b02"/><lb ed="R040" n="0156b02"/>电者。先雷而有。雷後则无。如是观想非真。一切有 <lb ed="X" n="0580b03"/><lb ed="R040" n="0156b03"/>为之法都无实相。一部真经。总在真如实相之中。 <lb ed="X" n="0580b04"/><lb ed="R040" n="0156b04"/>说有说无。皆为戏论也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580b05"/><lb ed="R040" n="0156b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0580b0501"><persName>佛</persName>说是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0580b0501" n="0580b0501"/><anchor xml:id="beg0580b0501" n="0580b0501"/>已<anchor xml:id="end0580b0501"/>。长老须菩提及诸比丘･比丘尼･优婆塞･ <lb ed="X" n="0580b06"/><lb ed="R040" n="0156b06"/>优婆夷･一切世间･天･人･阿修罗。闻<persName>佛</persName>所说。皆大欢喜。 <lb ed="X" n="0580b07"/><lb ed="R040" n="0156b07"/>信受奉行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580b08"/><lb ed="R040" n="0156b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0580b0801">此是结经常仪。所云皆大欢喜者。乃妙契于心。信 <lb ed="X" n="0580b09"/><lb ed="R040" n="0156b09"/>之真。受之切。奉行不虚也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580b10"/><lb ed="R040" n="0156b10"/> <lb ed="X" n="0580b11"/><lb ed="R040" n="0156b11"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经</cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0566a1601" to="#end0566a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566a1602" to="#end0566a1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566a2101" to="#end0566a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566a2201" to="#end0566a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566a2202" to="#end0566a2202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566a2301" to="#end0566a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566b0201" to="#end0566b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566c0301" to="#end0566c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566c1701" to="#end0566c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567a1501" to="#end0567a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567a1901" to="#end0567a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567b1201" to="#end0567b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567b1501" to="#end0567b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567b2401" to="#end0567b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568a0701" to="#end0568a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568a0801" to="#end0568a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568c0401" to="#end0568c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568c0601" to="#end0568c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568c0701" to="#end0568c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568c1801" to="#end0568c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569b1001" to="#end0569b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569c0701" to="#end0569c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569c2301" to="#end0569c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0570c1601" to="#end0570c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0571a0101" to="#end0571a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0571c1901" to="#end0571c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0572a0201" to="#end0572a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0572b2001" to="#end0572b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0572b2101" to="#end0572b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0573b1401" to="#end0573b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0573b2201" to="#end0573b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0574b0401" to="#end0574b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0574c0401" to="#end0574c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575b0801" to="#end0575b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575b1801" to="#end0575b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c0101" to="#end0575c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c0601" to="#end0575c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c0602" to="#end0575c0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c0701" to="#end0575c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c0901" to="#end0575c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c1001" to="#end0575c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c1101" to="#end0575c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575c1601" to="#end0575c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0577a0401" to="#end0577a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0577a1201" to="#end0577a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0578c1301" to="#end0578c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0579a0501" to="#end0579a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0579b0501" to="#end0579b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">尘</lem><rdg wit="#wit.orig">微</rdg></app> <app from="#beg0579c1401" to="#end0579c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0579c1601" to="#end0579c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0580b0501" to="#end0580b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0566001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0566001">性疑唯</note> <note n="0569001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0569001">提下应有言字</note> <note n="0576001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576001">所上经有是诸恒河四字</note> <note n="0577001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577001">果疑因</note> <note n="0577002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577002">超疑起</note> <note n="0580001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580001">见疑日</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0566a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566a1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a1602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566a2202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2202">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566b0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567a1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567a1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0570c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0571a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0571c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0572a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0572b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0572b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0573b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573b1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0573b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0574b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0574c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574c0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0577a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0577a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0577a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0577a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0578c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0578c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0579a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0579b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579b0501">尘【CB】，微【卍续】</note> <note n="0579c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0579c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0580b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>